headerbg bl
HomeInfoStaats-Spaanse Linies

Staats-Spaanse Linies

logo_ssl_webOp 1 april 2009 werd het nieuwe Interreg IV A-project Forten en Linies in Grensbreed Perspectief goedgekeurd door de stuurgroep van de grensregio Vlaanderen-Nederland. In het kader van dit project werken verschillende partners in de provincies Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Zeeland, Noord-Brabant en Antwerpen samen aan 69 deelprojecten die betrekking hebben op forten, versterkte steden en linies. Het project liep tot 30 juni 2013.

Wat West-Vlaanderen betreft - in dit project specifiek de Zwinstreek - gaat het om verdedigingswerken die deel uitmaken van de Staats-Spaanse Linies. Deze linies zijn de restanten van zestiende en zeventiende eeuwse militaire verdedigingswerken die zijn aangelegd tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) en de Spaanse Successieoorlog (1702-1713). De vestingstadjes, forten en linies liggen in het grensgebied van Zeeuws-Vlaanderen, Antwerpen en Oost- en West-Vlaanderen. De verdedigingswerken hebben niet alleen een belangrijke rol gespeeld in de bepaling van de landsgrenzen tussen Nederland en België, maar ook in de verdere geschiedenis van de twee landen. Een groot deel van deze linies en vestingen is in het landschap terug te vinden. In tegenstelling tot middeleeuwse kastelen, die vooral in natuursteen werden aangelegd, en recentere forten, waar veel baksteen en beton werd gebruikt om grote gebouwen en muren op te richten, worden de Staats-Spaanse Linies gekenmerkt door zijn aarden wallen. Op de meeste forten zijn geen gebouwen meer te bespeuren. Dit bood in deze periode in het polderlandschap de beste bescherming en aarden verdedigingswerken konden ook relatief snel worden opgetrokken. Heel wat forten zijn ondertussen belangrijke natuurgebieden geworden. De geërodeerde (aangetaste) wallen en grachten vormen immers de ideale leefomgeving voor heel wat fauna en flora.

Het project moet resulteren in een versterkte samenhang van de hele regio, en de dijken, forten, verdedigingswerken, kreken en inundatiegeulen in het bijzonder. Een beter beleefbaar en herkenbaar erfgoed, een betere kennis van het eigen verleden, nieuwe educatiemiddelen, rijkere natuurgebieden en een versterking van de basisnatuurkwaliteit in het gehele landschap, nieuwe kansen voor de ondernemers in de regio en productontwikkeling, nieuwe recreatieve en toeristische troeven, een kwalitatief plattelandsproduct waarin de verweving van landbouw, erfgoed, natuur en recreatie een belangrijke troef is en netwerkvorming en samenwerking tussen partners zijn de belangrijkste resultaten.

Deelprojecten in de provincie West-Vlaanderen

Dankzij het project zullen ook in West-Vlaanderen verschillende acties uitgevoerd worden.

Voor Damme kon de voorgenomen aanvulling van de accentuering van de stadswallen niet worden uitgevoerd wegens het overlijden van de eigenaar van het perceel; met de nieuwe eigenaar kon ter zake geen overeenkomst worden bereikt.

Bij de “Schaapskooi” werd voorzien in zes fietsenstallingen in de huisstijl van de Staats-Spaanse Linies (conform ontwerp Landinzicht/informatiemodules).  De ingang tot het wandelgebied (gerestaureerd gedeelte van de stadswallen + Sint-Michielsbastion) werd verplaatst voor een makkelijkere toegankelijkheid, rekening houdend met de herschikking van de ruimte vanwege de plaatsing van de kiosk.  De grindlaag wordt naderhand nog vervangen in opdracht van de Provincie.

Voor het bezoekerscentrum te Damme werd een nieuw ontwerp opgemaakt dat, via een uitbreiding van het project en toetreding van partner stad Damme, met toepassing van geheel nieuwe tentoonstellingselementen, volledig werd gerealiseerd en toegankelijk gemaakt voor personen met een beperking.  De officiële opening vond plaats op 1 april 2012.

Na archeologisch onderzoek in Oostkerke (Damme) werd de zachte restauratie (“attendering”) van het Verbrand Fort – om deze redoute beter zichtbaar te maken – uitgevoerd, incl. brug.  Hierbij had men oog voor een natuurtechnische inrichting.  Het  middenplein kan eveneens benut worden voor een picknick of een cultureel evenement dat in het kader (erfgoed én natuurgebied) past.  De persvoorstelling vond plaats op 1 juni 2012.  Er staan ook een kiosk en een liggende module.

In Knokke-Heist zal een infokiosk geplaatst worden nabij het Nieuwe Hazegrasfort, waar zich restanten bevinden van honderden jaren militaire geschiedenis. Daarnaast zal voor de Cantelmolinie een inrichtingsplan gemaakt worden.

Betreffende het Fort Sint-Donaas werd na archeologisch onderzoek op basis van een inrichtingsplan de “zwaluwstaart” (verdedigingsgracht & twee halfbastions) geaccentueerd. De profilering van de grachten levert ook een biologische meerwaarde op, in dit natuurgebied.  Nog in het kader van deze actie werd een bunker ingericht als overwinteringsplaats voor vleermuizen en kamsalamanders.

De herinrichting van het Fort Sint-Frederik bleef omwille van juridische problemen, te situeren in de sfeer van stedenbouwkundige regels,  noodgedwongen beperkt tot een uitgebreid archeologisch onderzoek.  Omdat er (momenteel) niets te herkennen is, werd er evenmin een informatiebordje geplaatst.  In overleg met de eigenaar – die klaarblijkelijk nog toekomstplannen koestert inzake een ‘attendering’ – kan dit evenwel met medewerking van de provincie, nog gebeuren.

n Koolkerke (Brugge) zal het Fort van Beieren, een provinciedomein, gedeeltelijk gerestaureerd worden, en beter recreatief ontsloten.

Net over de West-Vlaamse grens, in Middelburg (Maldegem) was er een plam om een deel van de oude stadsversterkingen te visualiseren door het accentueren van de vroegere omwalling met beplanting, en door de restauratie van bepaalde onderdelen. De gemeente Maldegem besloot in 2011 omwille van budgettaire (hoge geraamde kostprijs van de restauratie) en andere redenen (de noodzaak te onteigenen) om zich uit het project terug te trekken.  Deze actie werd daarom niet gerealiseerd.  Het budget werd verschoven om de uitvoering van overige acties in de provincie Oost-Vlaanderen te ondersteunen.

Ook met de andere betrokken linies, de Zuiderwaterlinie Noord-Brabant en Antwerpen met zijn twee fortengordels, werden een aantal gemeenschappelijke projecten op poten gezet. Zo zal een vermarktingsstudie uitgevoerd worden en worden er informatiekiosken ontwikkeld.

Op 10 september 2011 werd de Fortennacht grensbreed georganiseerd met tal van activiteiten op vele plaatsen, ondersteund door algemene en lokale promotievoering.

Op 25-26 september 2009 vond het eerste (start)colloquium plaats in Antwerpen (Fort 6) onder de titel “Fortengordels Nu!” met als thematische invalshoeken ruimtelijke context, herbestemming en erfgoed(actoren). Dit colloquium had een sterk grensoverschrijdend karakter.  Bijna 50% van de thema’s ging over buitenlandse onderwerpen (NHWL, Maastricht, Amsterdam, werelderfgoed en Kronstadt).  Er waren 4 buitenlandse sprekers en van het totaal aantal aanwezigen waren er ongeveer 13% buitenlanders. Van dit colloquium werd een verslagboek gemaakt dat ruim werd verspreid.  Deze contacten werden bilateraal verder uitgebouwd (zoals bv. de met de NHWL) en er werden ook plaatsbezoeken georganiseerd, zoals bv. aan Kronstadt.

Op 22 februari 2013 vond het tweede (slot)colloquium plaats in Oost-Vlaanderen onder de titel “Forten en Linies als grensoverschrijdend erfgoed. Raakvlak of Strijdtoneel?”, opgebouwd aan de hand van stellingen, aangevuld met bezoeken op het terrein en afgesloten met een kanonschot op het Fort Liefkenshoek.  Het had een sterk grensoverschrijdend karakter door de keuze van de sprekers, de niet-grensgebonden onderwerpen en de deelnemers die uit beide landen afkomstig waren.

Acties tot kennisuitwisseling werden geïntegreerd in de werking en namen de vorm aan van spreekbeurten, toelichting door specialisten tijdens Kernteams, de organisatie van een busrit, bezoeken op het terrein.

logo_wvl_web logo_interreg-vl-nl_web logo_eu-baseline-rechts_web

Meer informatie vind je op:

www.staatsspaanselinies.eu, www.fortengordels.be; www.zuiderwaterlinie.nl.

Je kan ook meer info bekomen op de volgende locaties:

Provinciaal informatiecentrum Tolhuis, Brugge – Toerisme Damme (Bezoekerscentrum Damme en de Zwinstreek) – Sincfala, Museum van de Zwinstreek – Toerisme Knokke – Het Bolwerk (IJzendijke)

Indien je nog vragen hebt, kan ja contact opnemen met de projectcoördinator:

Christine Timmermans -Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.


In de Zwinstreek gaat het om de volgende forten, redoutes, linies en vestingssteden:

Brugge
Fort Lapin (vermoedelijk 1665) en Fort van Beieren (1705).

Damme
Redoute Verbrand Fort (1703), Redoute Bekaf (1703), Fort Sint-Job (1604 - ten zuiden van de huidige Damse Vaart, 1 km ten oosten van Hoeke, buurtschap 't Fort), Redoutes Fort Sint-Donaas, Fort van Damme (1704), Redoute van Michem (1703) enFort Sint-Donaas (1604 - aan de huidige Damse Vaart, 2 km ten westen van Sluis, eindpunt van de Cantelmolinie).

Knokke-Heist
Fort Isabella (1622 - opgenomen in Cantelmolinie), Fort Sint-Theresia (1622 - aan het Zwin),Fort Sint-Clara en Fort Sint-Marcus (1599 -1622), Redoute Sint-Bernardus (1627), Fort Sint-Paulus (1627), Fort van Heist (1593-1594), Fort ten Hazegraze en Sint-Joris (1599 - ook: Fort Hazegras, aan het Zwin), Redoutes van de Linie van Fontaine (1622), Redoutes van de Cantelmolinie (1632), Fort Sint-Frederik (1604) en Fort Sint-Anna (1627).

Sluis
- Westelijke reeks: Fort Oranje (Retranchement, 1621), Fort Nassau (Retranchement, 1604), Ter Hofstee (1604 - bij Terhofstede), Retranchement Cadsandria (1621), Fort Berchem (1643 - bij Terhofstede), Elderschans (1604 - ten westen van Aardenburg), Olieschans (1604 - ten noorden van Aardenburg), Kruisdijkschans (1639 - bij Heille),Krabbeschans (1604 - 2 km ten zuidoosten van Sluis), Fort Slepeldamme-Havenfort (1600-1604 -bij Aardenburgse Havenpolder, aan Gat van Coxyde, 3 km ten oosten van Sluis),Coxyschans (1600 - aan Gat van Coxyde),Loofort (1643 - ten zuidwesten van Zuidzande, aan Oude Zeedijk en Loodijkpolder) en Marollenput (1602-1603 - 2 km ten zuiden van Nieuwvliet).

- Linie van Oostburg: Hans Vriezeschans (1604 - tussen Oostburg en Zuidzande), Redoute Melk en Brokken (1605 - zuidwesthoek Veerhoekpolder), Fort Nijevelt (1605 - ten zuiden van Oostburg, zuidoever van het Groote Gat),Redoute Spek en Brood (na 1604 - zuidoever van het Groote Gat),Cathalijneschans (1600 - 1 km ten oosten van Oostburg, zuidoever van het Groote Gat) en Redoute Sint-Philip (1604 - bij Kleinbrabant en Sint-Filipspolder, 1,5 km ten westen van Waterlandkerkje).

- Redoutes Waterlandkerkje: Redoute Kaas en brood (na 1604 - 500 m ten oosten van Oostburg, aan de noordoever van het Groote Gat) enScherpbier (1634 - 2 km ten noordoosten van Oostburg).

- Passageule-Linie: Fort De Munte (1604 - buurtschap Munte, 1 km ten zuiden van de Cathalijneschans), De Drie Gaten (1604 - Passageulepolder, 2 km ten zuidwesten van Waterlandkerkje), Het Vrije (1604 - 1 km ten zuiden van Waterlandkerkje),Konstantinopel (1604 - Hoeve Kanonhof, 1 km ten oosten van Waterlandkerkje, Turkye (1604 - iets ten zuiden van de gelijknamige buurtschap),Redoute Grotendorst (1604), Jonkvrouwschans/Jufferschans (1604 - 800 m ten zuiden van IJzendijke, buurtschap De Ponte), Westfort (1738 - Kleine Zuiddiepepolder, 2 km ten zuidoosten van IJzendijke) en Oostfort (1738 - Magdalenapolder, 2,5 km ten zuiden van Biervliet).

Linies
Linie van Fontaine (1632 - langs het Zwin), Cantelmolinie (1640) - de vernieuwde Linie van Fontaine, Linie van de Nieuwe Vaart (1644-1645), Linie van de Oranjepolder (1618 - bij IJzendijke),Passageule-Linie (1604) en Linie van Oostburg (1604)

Vestingsteden
Damme (1617), Middelburg (1e kwart 17e eeuw), Sluis (1604), Aardenburg (1604), Oostburg (1604) en IJzendijke (1587 - 1604).

AfdrukkenE-mail

HoofdpuntenInterresante rubriekenZoekenAndere informatie
Startpagina
Activiteiten
Nieuws
Gastheerschap
Musea in de Zwinregio
Kustmusea
Geschiedenis
Reecz
Publicaties heemkunde
Tijdslijn
Bibliotheek
Europese projecten
Contact
Copyright © 2017  - Zwinstreek.eu - Alle rechten voorbehouden.