headerbg bl
HomeGeschiedenisHeemkundige kringenZoeken in publicatiesWestkapelle - Tweede deel: De Kerkelijke Parochie (3)

Westkapelle - Tweede deel: De Kerkelijke Parochie (3)

Westkapelle - Tweede deel
De Kerkelijke Parochie (3)

Vervolg van De Kerkelijke Parochie (2)

1788 - 1799.   E. H.  Jacobus  Vincentius de  Neve.  Op  1 maart 1748,  van  Gerard  en  Maria van Zuyt  te  Eeklo geboren,  voltrok hij zijn  latijnse studiën  in  het  kollege der Paters  Recoletten van zijn geboortestad  en ging  van daar  naar de  hogeschool van  Leuven,. Op  22 oogst  1769 bekwam hij er in de  Wijsbegeerte  de  3e plaats  op 138  leerlingen. Zijn  Exc. Robertus  Caïmo,  Bisschop van  Brugge,  wijdde  hem  priester op 21 dec. 1773. Ten  jare  1788  ontving  hij  de  herdersstaf der  parochie van Westkapelle  (62),

De  manhaftige  herder,  binst het woelig tijdstip van de Franse Omwenteling,  na de  bitterste lijdenskelk  geledigd  te  hebben,  onderstond  uit  getrouwigheid  aan  zijn  priesterplichten,  de marteldood,  ver van zijn dierbare  kudde,  ver van  zijn  dierbaar  vaderland,  in  West – Indië .

Pastoor  de  Neve  wijdde  zich  met  hart  en  ziel  aan  het  welzijn  van  zijn  schapen,  die hun herder alle  achting  schonken . Almeteens  brak de  Franse  Omwenteling  los.  Op 26 juni  1794, na  twee  jaar  hardnekkig  strijden,  wonnen de  Fransen  op  Oostenrijk wiens  onderdanen wij  toen  waren,  de beslissende  zegepraal.

Ons  vaderland  viel  onder de verdelgende macht der Franse Republiek.  Afschuwelijk was de heerschappij der vreemden,  wier opvoeding,  wier gedachten  gans  misvormd  waren  geweest door een  bedervende  lering  die het  krank verstand  en  de  willekeur van de  mens  boven  Gods wijsheid en  wet verhief,  De  godsdienst  werd  vertrappeld  in  haar  dienaren  die als wilde dieren gevangen,  gekerkerd  en verbannen werden.  De  tijdrekening  werd  veranderd  om alle gedacht van de dag des  Heren en van de Feestdagen  der Heiligen  te vernietigen:  (63)  de republikeinse weken,  décadis (64)  genoemd,  duurden  tien  dagen.  De  godgewijde  tempels  werden  onteerd, de  heilige vaten  gestolen, verbrijzeld of verkocht;  in  Gods  plaats  troonden  hier en daar walgelijke  schepselen,  eerloze vrouwen,  de godinnen der  Rede, op de gewijde  altaren.  De kloostergemeenten  werden  uiteengejaagd  en  hun  bezittingen  ingepaimd;  kerken  en  kapellen waren  gesloten en het land was door  ondraaglijke  belastingen en steeds aangroeiende afpersingen uitgeplunderd:  in  één woord, al wat recht en  redelijk was, al wat edel en groots was, werd vernietigd!  Al wat misdadig  en  onrechtvaardig  was, werd  bevoordeligd  en  aangemoedigd  en dit alles  geschiedde om de vrijheid,  de broederlijkheid,  de gelijkheid  onder  de burgers of   Citoyens te  handhaven !  En  daartoe  waren  noch  geweldenarijen,  noch onrechtvaardige  wetten,  noch   list  en  bedrog  gespaard  (65).

Op 9 september 1797  verscheen  een  decreet  dat alle openbare ambtenaren  en vooral de priesters verplichtte de volgende eed  te  zweren:  “Ik  zweer  haat aan  het  Koningdom  en  aan de Regeringloosheid,  aangekleefdheid  en getrouwigheid  aan  de  Republiek en aan de  Constitutie van ’t  jaar  III  der  Republiek”.  Die Constitutie was het Wetboek der  Franse  Omwenteling, ten  jare  1795  vervaardigd.  Hij verbood de Godsdienst buiten  de  kerken  uit te  oefenen,  het priesterkleed  te  dragen,  sloeg  de kerkgoederen aan, verbrandde de  kloosterlingen en  klooster-zusters,  verbood  aan de  bisschoppen de  pastoors te  benoemen  en schreef  meer andere
buitensporigheden  op  godsdienstig  gebied voor.  Ook veroordeelde  Paus  Pius  VI  tot driemaal toe de goddeloze Grondwet.

Vervolging, gevang, verbanning, de dood, bedreigde de priesters die de  zondige  eed  weigerden.

Des zondags na het ontvangen van het bevel,  beklom  de  Herder van Westkapelle de kansel van zijn parochiekerk en verkondigie aan zijn parochianen het besluit dat hij als priester genomen had. Hij zou de gedoemde eed  niet zweren en eerder dan zijn geweten te bezoedelen zich aan alle de gevolgen der weigering kloekmoedig onderwerpen.  Een  zaak bekommerde hem  ten zeerste, het sluiten van zijn parochiekerk die op zijn tegenstand  moest volgen.  Doch voegde hij erbij:  beter geen  pastoor dan  een beëedigde.

De onderpastoor  Joannes  Baptista  Vervisch  volgde  het moedig  voorbeeld  van  zijn  herder. Intussen  leefden  beide  priesters  in  het verborgen,  de zieken  bezoekende,  de H. Sakramenten toedienende,  de  H. Mis  opdragende.  Soms zelfs  slopen  zij,  gedurende de  nacht,  in de Kerk om er  het  H. Sacrificie  te  celebreren  en de H. Communie  uit te  delen.  De parochiekerk werd  maar op  4 mei  1798  door  het  Republikeins  Bestuur  toegezegeld.

De  Besloten  of  Beloken Tijd,  het  Schrikbewind,  was  aangebroken.  Het  hoofd  Van  Pastoor  de Neve werd door  Baret, Commissaris  bij het  Departement de Leie, voor  honderd  livres  op prijs  gesteld.  Eén  zijner  parochianen,  doch van  Westkapelle  niet  afkomstig,  liet  zich door  de beloofde  judaspenningen verleiden en  verraadde  zijn  Herder.  Binst  de nacht van 10 op 11 maart 1798  verrasten  hem  twee  gendarmen door  de verrader  bijgestaan,  in de  pastorie  waar  hij en zijn  onderpastoor  die  nacht doorbrachten.  De  pastoor  viel   in de handen der gerechtsdienaren; de  onderpastoor  ontsnapte.

En  nu  begint  voor  de manmoedige en  getrouwblijvende  priester de afgrijselijke  kruisweg,  Te Brugge  werd  hij  in ’t  Rasphuis  opgesloten  en  na  drie  dagen veroordeeld  om  naar  Cayenne overgevoerd  te  worden.  “Liever  daar  dan  naar de  hel”,  antwoordde de  Pastoor  aan  rechter

Jossaert,  die  een  apostaat [afvallige, geloofsverzaker] was.  Deze  vatte de  onrechtstreekse  vermaning  die  de  Herder  hem  toediende  en  gaf  hem  een  kaaksiag.  Op 3 april,  om 5 u. ’s morgens  ving de martelende  reis aan,  dertien  reisgezellen,  vlaamse  priesters  tot verbanning veroordeeld,  voegden  zich bij  E. H. de Neve.  De belijders,  geketend  twee aan  twee,  door woeste  gendarmen   bewaakt,  op open  karren  en  aan  wind en  koude  blootgesteld,  kwamen  te Rijsel  aan  waar  ze in de  St - Pieterstoren  opgesloten  werden.  De  2de  paasdag,  8 april,  werden de  pastoor en  zijn  lotgenoten  geketend,  naar  Douaai  overgebracht  en  vandaar  van  gevang  tot gevang,  naar  Rochefort voortgesleept  langs  Atrecht,  Péronne,  St Denijs,  Chartres,  Poitiers, Niort.  In de kerkers en op de lijdensbaan hevonden  zij  zich  dikwijls in ‘t gezelschap van  dieven, moordenaars en lieden die  bij ‘t schuim van de  maatschappij  behoorden.  Na  die  lange en afmattende  reis  kwamen  zij  op  15  mei  te Rochefort aan.  Daar  wachtte  hen  een  afschuwelijke kerker,  een  echt  graf,  de ponton “La Charente”  waar  ze  twee  maanden  en  half  opgesloten bleven.  Op  1 oogst,  in gezelschap van  dertien  Belgische en  honderdendrie  Franse  priesters, scheepte E. H. de Neve  in voor  de Guyana,  op het fregat  “La Bayonnaise”.  Dodelijk  afgemat ontscheepte  hij  de  8 okt.  1798  en  moest  al  aanstonds  naar  het  hospitaal  overgebracht worden. Na  drie  maanden,  toen  hij  enigszins  hersteld  was,  zond  men  hem,  op  11  januari  1799  naar Sinnarnarie,  bij  de nog  overlevende  ballingen.  Binst de nacht van 12  mei  gelukte  het  hem, samen  met enige  lotgenoten, te ontvluchten  en  te  midden der grootste gevaren  , Nederlands  Guana  te  bereiken.  Doch,  ten  gevolge van  schipbreuk,  honger en dorst,  geheel  uitgeput, bezweek  hij op het fort  St. - Andries,  bij  Berbice,  de  5 juni  1799,  in de ouderdom van 54 jaar. Zijn gezellen, door de  bitterste zielepijn  overstelpt,  begraafden  het  lijk van de  priester-martelaar in de verschansingen  van  het fort.  In september  kwam  de mare van  zijn overlijden bij zijn  nog levende vader,  Jacobus de Neve  toe.

E, H. Joannes  Baptista  Vervisch,  bediende als  onderpastoor  de  parochie van  Westkapelle,  toen zijn  herder door de gendarmen gevat werd.  Op 14  juli 1765  te  Rumbeke  geboren,  ontving  hij het  Priesterschap op 10 maart 1796.  Na de  aanhouding van  E. H. de Neve,  verbleef  de E, H. Onderpastoor  Vervisch  nog  ruim  een  jaar op de parochie  (66).  Een  nieuw  decreet  door  Barras  ondertekend,  dat  de  onbeëdigde  priesters  tot  ballingschap  veroordeelde,  verscheen  op 16  febr.  1798.  Het  lukte de onderpastoor  niet  andermaal  aan  de  vervolging  te  ontsnappen. Binst  de  loop van  het  jaar  1799  werd  hij  aangehouden,  de gendarmen  voerden  hem  naar  het gevang  van Valencijn,  waar  hij  één  jaar  opgesloten  bleef.   Na het  Concordaat  stond  hij  als onderpastoor  te  Zwevezele,  bekwam  de  pastorie  van  Bredene op 2 okt. 1811,  van waar  hij op 10 maart 1815  naar  de  pastorie  van  Wielsbeke  overging.  Hij overleed  er  op  25 okt. 1648.

De  parochiekerk op 4 mei 1798  toegezegeld  op bevel van  ‘t Schrikbewind,  bleef  tot  het Siksenfeest 1802  gesloten  (67),  Intussen  werden de  grondeigendommen die aan de kerk,  aan de Kapelaniën  van  ‘t H. Kruis  en St. Niklaas  en  aan  de Sint - Sebastiaansgilde  toehehoorden aangeslagen en in de loop van de jaren  5, 6, 7, 8 en 9 der Franse  Republiek (1797 - 1001)  in openbare  veiling  gebracht. (68)   Op de verkopingsrollen  staan  99 gemeten,  1 lijn, 72 roeden grond  ingeschreven  wier  veiling de  geringe som  van  16.198  frank opbracht.  Onder die aan-kopers  komen  zeven   inwoners  voor van  Westkapelle, die, denken wij,  de  ontroofde eigendommen  aankochten  om  ze  aan  de  kerk  weer  te  geven.

Het  is  uit te  leggen dat die  eigendommen  voor een  spotprijs aan de man  gebracht werden, omdat  vele  lieden  niet  zochten  hun  geweten  te  bezoedelen  door  de aankoop van zwart goed. Geven wij de prijs op van enige percelen:  5 gem,  48 roed. brengen  370  franken  op. /  Vier gem.. 2 1ijn.  80  roed,:  510 F. / Acht  gem. . 9 roed.:  505 F. / Dertien gem. 1 lijn  35 roed.:  2100 F.  / Zeven  gern. 1 lijn, 20  roed.:  805 F.  / Twaalf  gem. 44 roed,: 1550 F.  /  Negen  gem. 4 roed,: 1625 F.  / Acht  gem.  2 1ijn.. 58  roed.:  660F,

Over de openbare veiling der altaren, schilderijen, priesterklederen, kerkmeube1en, vonden wij niet de geringste inlichtingen;  ook gissen wij dat  zij  in aanbod  niet  gebracht  werden.

Hoewel  het  Schrikbewind  uit  het  merendeel  der torens  onzer  streken de  klokken  ontroofde, toch  zijn  de klokken van  Westkapelle  ter  plaats  gebleven. Uit  de inkomsten van  de  kerk betaald, werd de grote  klok  ten  jare 1791 door  Willem Dumery van   Brugge  gegoten  ter ere van  God  en van  Sint - Niklaas,  toen   J. V. de  Neve pastoor  en F.  Gheyle  hoofdman  was.

1805 - 1615.  E. H. Petrus Antonius van Waesberghe,  ten  jare 1744   te  Gent  geboren.  Pastoor van  Hoeke  benoemd  in  1787  (69),  bediende  hij  zijn  ambt  tot aan  de  herinrichting  der parochiën van  ’t  Bisdom ,  na het  Concordaat  ten  jare 1802  gesloten.  Naar  het  voorbeeld  van zijn  medebroeder,  de Herder van  Westkapelle,  weigerde  hij de eed van  getrouwheid  aan  de Burgerlijke  Constitutie  door  ‘t Franse  Schrikbewind  aan  de  Geestelijkheid  opgedrongen,  De Republikeinse  Overheid  sloot zodra de kerk van  Hoeke en sloeg  haar  eigendommen  aan  om die  in  openbare veiling  te  brengen.  Welk lot de  trouwgebleven  herder  beschoren was, vonden  wij  nergens. Te  Hoeke  verhaalt  men  dat   hij  soms  in  ‘t verdoken de  H.. Mis  celebreerde en de  H. Sakramenten   toediende  op de  hoogkamer van  een  hofstede,  gelegen  bij de  pachthoeve nu door de  Burgemeester  bewoond,  en  waarvan  heden  alleen  de schuur  overblijft.  Na  het concordaat, volgde  hij als pastoor  van  Westkapelle aan  zijn  heldhaftige  vriend  Jacob de  Neve op,  en  bediende  meteen de  parochie van  Hoeke. Te Westkapelle  ving  hij op 18  januari  1805 zijn  bestuur  aan.

Pastoor van  Waesberghe  beijverde  zich  om de schoonheid van Gods  Huis te  bewerken.  Op 27 februari 1806  werd  voor de som van  250  gulden aan de Heer  Jan   Pedrotini  aanbesteed   “het witten  vande  Kercke,  het  suyveren en  vermaecken van  het  plafon”,  voor  113  gulden; “het kuysschen  en schoon maecken  vande  glaese  vensters,  de autaeren  en de  schilderijen,  vande meuren  en  pilaeren  in  coleur  der selve  kercke”.  Op 11 juni 1806  sloot  de  pastoor  met dezelfde  Ped.rotini  een  verdrag  “tot  het schilderen,  verwen,  vergulden   en verzilveren alle het houtte werck  der  kercke”  voor de som van  145  gulden.

Het oude  kerkorgel van  1647  bevond  zich  in  erbarmelijke  toestand.  Op  20 jimi  1808  ging de pastoor  een overeenkomst aan  tot  het  opmaken  van een  nieuw  orgel  voor  de som van  1200 gulden,  met  de weduwe van  L.B. van  Peteghem  en zonen,  beroemde  kerkorgelmakers  in  die tijd.  Dit speeltuig  blijft  nog  in stand,  samen  met het  dokzaal in  1648  opgemaakt.

In het verslag  van  een  kerkbezoek  roemde,  ten jare 1640,  de Z. E. Heer  Deken  Jennyn  de voorbeeldige  vredesgeest  die op de parochie van  Westkapelle  heerste.  Almeteens  om  een onbeduidende  reden  werd de vrede  tussen de  Herder  en  de  Meyer of  Burgemeester  der Gemeente verbroken.  De  Meyer en de  kerkmeesters  hadden  in  de  kerk een  bijzondere  zitplaats  die met  hun  waardigheid overeenstemde.  De  nieuwbenoemde  Meyer  die  voordien  het  ambt van  kerkheer  uitoefende,  weigerde  het  zitsel  van  zijn  voorzaat  te  bekleden  en  beweerde zijn plaats  nevens  de kerkmeesters  te  behouden.  Vandaar  een  betreurenswaardige  onenigheid.  Het kerkarchief  bevat  een  ganse  bundel  ambtelijke  stukken  die  met  die  twist  in verband  staan. Onder  deze troffen wij een getuigschrift aan,  waaruit  blijkt dat men  zelfs  de  voorbeeldige  en bedaagde  herder  van  zedeloosheid  beschuldigde. De  afstelling  van  koningswege van de  Meyer maakte  een  eind  aan  de  twist.

Enkele  maanden  nadien, op  30  september 1815,  overleed de  pastoor:  mogelijks  zullen  de bittere  onrust en de pijnlijke  aantijgingen  tegen  hem  gericht,  zijn  gezondheid  ondermijnd  hebben  (70).

1815 - 1829 .   E. H. Joannes  Francisus  Meeus.  Geboren  te  Leuven  in  1759.
Hij was  monnik  in ‘t  klooster  der  Paters  Eremijten  van  St. Augustinus  te  Brugge,  toen  hij als  onbeëdigde  priester  uitgejaagd  werd.  Van 1812  tot  1815  stond  hij als  pastoor  te  Knokke. Van  Knokke  ging  hij naar  Westkapelle  over  en  stierf  er op 20  januari 1829.  Uit zijn  aanteke-ningen  vernemen  wij dat de  kezk  in  het  bezit  was van de  Relikwieën  van ‘t  H. Kruis, van  St-. Anna,  van St. Barbara  en van   St. Gregorius de  Grote.

Pater  Meeus  had  gedurende  24  jaar de  leraarsstoeil  bekleed  in  de  Latijnse  scholen  van  ‘t Brugs  Augustijnerklooster.  Na de  afschaffing  van  de  kloostergemeenten,  samen  met de Duinheer  Antoon  Planckaert en de Augustijnerpater,  Hendrik  van  Wymelbeke,  opende hij een Latijnse school  in de gebouwen van zijn voormalig  convent,  langs de Augustinenrei,  te Brugge.

De  kerkrekening  van  1827 - 28  vermeldt de  aankoop  bij de zilversmid  Jan  De  Hondt, van een wierookvat,  een  schelp en ecn  waterkwispel  in  zilver,  ten  prijze  van  316 gulden.  Wij verne-men er  insgelijks dat  het  Sanctuarium  nieuw  bevloerd  werd  ten  koste van  404  gulden en een nieuwe  met schaliën  gedekte  vontekapel  tot  stand  kwam.  Toen  E. H. J. F. Meeus  hier  als herder  stond,  was  de  kerk  in het  bezit van een  prachtig en  kostbaar  priesterornement  dat mogelijks  uit het  gesloopte .Augustijnerklooster van  Brugge  voortkwam  en door de  Pastoor  aan zijn  kerk geschonken was geweest.  Na zijn dood,  ten gevolge,  denken wij,  van  zekere  erfenis-bepalingen,  ging  de schat  naar  Brugge  over  en  kwam er in de hoofikerk t erecht.  Jaren  later, onder het  herderschap van Pastoor  J. A.  Crevits  keerde  alles  naar  Westkapelle  terug.

Ten  jare 1827  leende het  kerkbestuur aan de gemeente  een  som  van   1314  fr.  tegen  4 %  voor het  aankopen van  een  schoollokaal  (71).

Het  lokaal  waar  die  leer-  en  werkschool   ingericht  was  behoorde  aan  de  kerk  toe; daarvoor betaalde  de  gemeente  jaarlijks  aan  de  kerk  139  Fr  71 cent.  (72)

Ons  zijn de volgende  schoollokalen  bekend:  de  leer-  en  werkschool  staande  tussen  de  tegen-woordige  onderpastorie  en  ‘t  kerkhof;  de  meulenstee,  een woonstede  omtrent  de molen, langs de  meulenweg  of de  meulenstraat,  die loopt van de  steenweg  naar  het kapelleken;  een  huis later door  Pieter  de  Keuninck  bewoond;  de school  in ‘t Gemeentehuis,  nog  in  wezen;  de gemeenteschool  in  1871  gebouwd.

1829 - 1855.   E. H. Petrus  Goddyn.  Geboren  te  Lichtervelde ,  was  hij  achtereenvolgens onderpastoor  te  Knesselare,  te Torhout,  te Beveren  bij  Roeselare, en  te Moorslede,. Op  27 maart  1829  werd  hij als pastoor van  Westkapelle  ingehuldigd.  Hij gaf  zijn  ontslag  in mei 1835. In  zitting van de  kerkraad  op 6 maart 1831,  nemen de  kerkmeesters  het  besluit,  van  aan  de Onze – Lieve - Vrouwmeesters,  een  hokje  te bezorgen om er  de door de  bedevaarders  opge-offerde  kiekens,  duiven,  enz,  in  te sluiten.  Uit het verslag van een dergelijke zitting, op 5  juni  1831  gehouden,  vernemen  wij dat de  leer-  en  werkschool  in 1830  als  kazerne  voor  de troepen  gediend  had.  Ons  dunkens  stond  die  school  tussen het  kerkhof  en  het  huis van de Heer Pastoor,

1833 - 43.   E. H,  Justinianus  Gravet,. Te  Roeselare  in 1797  geboren,  ontving  hij de  herdersstaf  van  Westkapelle  in  mei  1855.  In  januari  1843  ging  hij  tot  de  pastorie van  Dadizele  over  en vandaar  in  november  1847  naar  Roesbrugge.

In  september  1836  werd  in de  kerk van  Westakepelle  een  geestelijke  zending  gepredikt  die een  ongewone  bijval  genoot  en  ontelbare  vruchten  van  zaligheid  afwierp.  Zo  talrijk  was de toeloop dat de kerk de gelovigen onmogelijk kon bevatten:  ze bezetten de altaren,  klommen op het doksaal,   kropen  in de vensters  van de  toren die in de kerk uitzicht gaven.  Meer  dan  3000 communiën  werden  uitgedeeld,  Daarbij  tellen  niet de gelovigen van de omstreken die  in  hun  parochiekerk  te  communie  gingen.  Gedurende  zes  dagen  hoorden  veertien  priesters  biecht  tot laat  in de avond;  eindelijk  lieten  zij zelf  hun  nachtunst om voldoening  te  schenken  aan  de lie-den  die van alle kanten  toestroomden.  Desniettemin  waren  er nog een duizendtal  die  niet kon-den  bediend  worden.  Onder de aanstromende menigte  bevonden  zich  soldaten,  tolbeambten, zeevissers,  hollandse protestanten en katolieken,  vooral  uit  Sluis.  Ze geraakten  niet  zonder moeite  te  Westkapelle  en legden soms grote omwegen af om aan de grensbewaking  te ontsnappen  (75).

Z. E.H.  J. J. de Keyser,  kanunnik  van  de katedrale te  Brugge,  wijdde  op  23  november  1842 twee  nieuwe  klokken  die de namen ontvingen van Maria en Jozef.  De peters waren Felix Hinjon en  Jan Lateste;  de meters:  Cecilia  Gheyle en  Joanna  Schram.  Het  opschrift van de  klokken luidde:  “Tot meerdere eer en Glorie  Gods,  Maria met haar  zoeten toon,  roept ons tot deugd voor ‘s Hemels loon”.  “Tot meerdere eer en glorie Gods, ’s avonds  maakt  gedruisch:  vlucht uit de herbergen en gaat als  St. Joseph  naar huis,”  Op beide:  “Ik  wierd  geplaatst  toen  de  E.H. J. Gravet,  pastor  en   N. P. van  Rolleghem  burgemeester  dezer  gemeente  was.  ” De middelklok weegt  800,  de kleine klok  555  ponden.  De grote  klok  “St. Niklaas” ten  jare  1791  gegoten, weegt  1100  pond,

1843 - 1876.   E. H,  Joannes Albertus Crevits.  Geboren  te  Woumen,  van  Henricus  Josephus  en Maria  Josepha  Claeys,  in  februari  1796,  priester  gewijd  te  Mechelen  in 1824; onderpastoor op St. Pieters – en - St.-Pauwels  te  Oostende  in  juli  1825;  ontving  zijn  benoeming  van  pastoor te Westkapelle  in  februari  1843.  Hij  bekleedde zijn ambt gedurende 33 jaar en gaf zijn ontslag in oktober  1876.  Hij  bleef op de parochie en na een  pijnlijke ziekte, overleed  hij er in de Heer  op 20  juni 1877,  op de leeftijd  van  81  jaar,  3  maanden. .

Aan  Eerw. Heer  Pastoor  Crevits  is  de  parochie haar  kloosterschool  verschuldigd.  Twee zusters van  het klooster  der  Zusters van de  Onbevlekte Cntvangenis,  te Heist,  Sophia van  Iseghem  en Barbara  Reynaert,  openden  ze  op  7 – 1 - 1860.

Ten  jare  1894,  tijdens  het  pastoreel  bestuur  van . E. H.  E. F.  Delbecque,  gingen de zuster-scholen  over  in  de  handen  der  religieuzen van het  Pensionnaat van  Kortemark. Voortaan gaven er  vier zusters het onderwijs.

E. H. Crevits  richtte ook  de  Congregatie  in  der  Onbevlekte  Ontvangenis  van  O.L.V.  op 8  december 1866.

Als aandenken  diene de volgende aantekening die Pastoor  Crevits  in een  handboek  der  kerk inschreef:  “op den  12de  9ber (november)  1844,  om  3.1/2  ‘s morgens,  is  er een  afgrijzelijk onweder  uitgebarsten  over  ‘t dorp van  Westcapelle  in  hagel,  stortregen,  groote winden  en  in een  afgrouwelijken  donderslag  over de kerk:  den  donder  of te  ’t  blixemvuur  heeft  geheel  de westkant  van  de  kerk op ‘t schalie  dak van  beide zijden van den  toren  aangerand  en ‘t most  die op de schalien  lag  verbrand  en  klaerlijke  teekens  overgelaeten  van  verbranding.  De  onderzoeking  van  ‘t schalie dak  van  buyten  en  van  binnen  door  den  baes - matsenaer  Jacobus  Lievens gedaen zijnde,  heeft  men  (den Almogende zij gelooft)  geene  hoegenaemde  schaede  ontdekt.”

In 1863  plaatste  men een  uurwerk op de toren.  De uurplaat was op het  achtkantig  gedeelte,  langs  de  westzijde  aangemaakt.  Vroeger,  in de 17e  eeuw  bestond  er  reeds  een  uurwerk,  zo niet op de toren,  dan  toch in de kerk. Die inlichting die wij uit de Kerkrekening  van  1657 - 1661 putten,  komt  er  niet  klaar  in  voor.  De tekst  luidt:  “Betaelt  Clemens de  Prince  over  leveren  

Van  eenen  wijser  met  een  kassyn dienende  tot  het  horloge van  Westcappelle, 30 schellingen parisis”.  Later  uit de  parochierekening van 1758  vernemen wij dat er een  uurwerk op de toren bestond,  daar  de  parochie  aan  de  koster  Joseph  Vermeille  3  ponden  groten  betaalde om het “bezorghen van de horlogie in den  Kercktoren”.
Tijdens de laatste maanden van zijn  pastoreel  bestuur  stond  hem  de E. H.  Eduard  Verschelde als  hulppriester  bij.,

1876—1884.   E. H. Bernardus  Josephus  Colier.  Zoon van  Joseph en Helena  Vergison,  B. J. Colier  kwam  ter wereld  te  Brugge  de 27  mei  1819.  Hij trad in  ‘t Seminarie op 1 oktober 1840 en  twee  jaar  nadien werd  hij  leraar  benoemd  in  ‘t College van  Diksmuide.  Priester gewijd de 6  juni  1846,  bekleedde  hij ach tereenvolgens  de ambten  van:   leraar  aan  ‘t college  van Poperinge  2 okt. 1846;  onderpastoor  te  Proven, 29 oogst 1857;  onderpastoor  in St.- Bertenskerk, te  PoPeringe, 3 dec. 1859;  pastoor  te  Kooigem, 24 mei 1871;  pastoor  van  Westkapelle, 18 okt. 1876.  Hij  stierf  er op 5  nov. 1884.

1884—1905.   E. H. . Emilius Franciscus Delbecque.  Hij  werd  geboren  te  Estaimbourg  den 23 nov. 1832.  Na de  priesterwijding op 20  dec, 1856  ontvangen  te hebben,  oefende hij de volgende bedieningen  uit:  bewaker  in  ‘t college van  Kortrijk 29 sept. 1856;  onderpastoor  te  Deerlijk,   5 sept. 1062;  onderpastoor  te  Voormezele, 17 maart 1866;  onderpastoor  te  Lo, 17 juni 1869; pastoor  te Lapscheure, 24 april 1878;  pastoor te  Westkapelle, 12 nov. 1884.  Hij ontsliep er in de Heer op 9 april 1905, ‘s morgens  vroeg op de dag  van  de  Eerste Kommunie. De  E. H.  Rupert  Iserbyt  stond  hem als  hulppriester  ter  zijde.

Ten jare 1889  kwam  het  Gesticht voor zieken  en oude  lieden  tot  stand,  onder  de  leiding  van E. H. Pastoor  Delbecque.  Welke  onschatbare  diensten  op  godsdienstig  gebied  heeft  die heilzame  stichting  niet  reeds  aan de bevolking  van  Westkapelle en omliggende  parochiën bewezen ?  Drie religieuzen uit het  klooster  der zusters van  St.- Vincentius à Paulo,  te Kortemark, vingen  het godzalig  werk aan.  Heden  zijn er  elf  die hun ziel -  en  lichaamskrachten  aan  het bezorgen  der  kranken en ouderlingen besteden. Terecht staan  op het doodbeeldeke aan  de nagedachtenis  van de dierbare Herder  gewijd  de woorden van de H. Schrift:  “Gelukkig die zijn hand  opent voor  armen  en  behoeftigen;  ten  kwaden  dage zal God  hem  genadig  zijn.  Zalig zijn de bermhertigen want zij zullen  bermhertigheid verwerven.” Daarnevens  komt  een  andere aanhaling  uit de Gewijde  Boeken  die ons zo gepast de manhaftige man  afschetst  wiens  dierbaar aandenken  onder de parochianen van  Westkapelle steeds  in  zegening  bleef,   “De wet der waarheid  was op zijne  tong...  zonder  vaar of  vrees  heeft  hij  onderwezen  en  vermaand,  ten tijde en  ten  ontijde,  ten  huize en  ter  kerk;  hij heeft met  God  gewandeld  in  gerechtigheid  en heeft er  velen van  het  kwaad  afgekeerd,”

De  ijverige herder legde er zich ten zeerste op toe om de eredienst ter  ere van de H. Livinus door een  zijner  voorzaten  ingevoerd, aan  te vuren en te  bevorderen.  De  steeds  meer en  meer aan-groeiende  toeloop tot het zo sierlijk  beeld dat hij aan zijn  kerk schonk troostte  ten  overvloede zijn  priesterhart.  Nu  hij overtuigd was dat de machtige Livinus  zijn  parochiaren in  hun lichamelijke ellende  zou  bijstaan en opbeuren,  zocht  hij een  noodpatroon , die de dieren onder zijn bescherming  zou aannemen. Het  kunstrijk  beeld van Sint Niklaas  van  Tolentijn deed  ter  kerk zijn  intrede  en,  onder de aanroeping  van  de  Heilige  werden  broodjes gewijd om aan de zieke dieren op te dissen.

Het  kerkhof  dat sedert de opbouw van de oude kerk,  rond  het  heiligdom  lag,  waar de lijken van duizende  gelovigen  ter aarde  besteld  waren,  kon volstrekt  niet meer dienen,. Zo  kwam,  ten jare 1897  het  nieuw  uitgestrekt en  welgelegen  kerkhof  tot  stand.  Veertien  jaar  later,  in  1911,   bouwde  men  de  muur rond de gewezen dodenakker  die  steeds  naar  beplanting en  versiering  blijft  wachten.  Hoe  meer  indrukwekkend  zou de grootse tempel  pralen  met  een  sierlijke  hof omring!   Nu ook ligt die heilige kerkhofgrond daar zo eenzaam, verlaten en als ware gans vergeten.

1905—1915,   E. H.  Eduard  Lagace.  Geboren  te  Brugge op 16 juni  1849,  was  hij  professor en bewaker  in  het colleges van  Moeskroen  en  Menen;  onderpastoor  te  Isegem  van  1891 tot 1901; pastoor  te  Zuidschote  van  1901  tot  1905,  toen  hij  pastoor  van  Westkapelle werd.  benoemd; in  september  1912  ging  hij tot de pastorie van  Ledegem  over.

Een  ernstige  taak viel  de Herder  ten deel, de  herstelling en vergroting van de  bouwvallige  kerk. Weldra  kwam  dit  onderwerp onder de  deskundigen  ter  bespreking.  In  dagbladen  en  tijd-schriften  versohenen opstellen  wier schrijvers  een en  hetzelfde  verheven  en  prijzenswaardig doelwit  beogen:  aansporen  tot  een  degelijke  kerkherstelling  en vergroting die aan  al  de vereisten  van  de kunst  zou  voldoen  (74).

Het  weinige dat van  de oude  kerkmuren  overbleef,  de noordgevel van de  Kruisbeuk,  de  bouw-vormen  van de  toren,  traden  als  getuigen van de  ogivalen  (spitsbogen,  gotiek)  bouwtrant  der voormalige  kerk op. Tijdens de  herstelling van de  17e  eeuw  had  men  aan  het  heiligdom  een moderne  vorm  gegeven  waar  vierkante  vensters  met  een  platte  boog  bekroond,  de  hoofdrol speelden.

Er  rees  tussen  min deskundigen  een  strijd  op:  ware het niet meer doelmatig de  kerk langs de oostkant  uit te breiden en aan  de  reuzetoren  de  ereplaats  aan  de westkant  te  schenken,  Men verwierp die opvatting, met de documenten  die wij hoger aanhaalden,  voor  te  brengen:  ze bewijzen  immers  dat het  westelijk  deel van de kerk, bouwvallig  geworden,  geen  herstelling ontving  en eindelijk  gesloopt  werd.  Meer  redenen  nog  pleitten  tegen  deze  opvatting, vooral als het er zou op aankomen ze uit te voeren.

Om  meerdere  hulpgelden vanwege het  Staatsbestuur  te  bekomen,  hadden  de  Pastoor en  het Kerkbestuur  bij  het  Berek der  Praalgebouwen aangedrongen  om de  kerk in de reeks der monumenten  op te nemen.  Dit werd  in januari  1906  toegestaan  en  kerk en  toren waren onder de  praalgebouwen  van  5e  klas  gerangschikt.

Binst de jaren 1908 en 1909  werd de herstelling van de kerk en  haar vergroting  bewerkt.  In  twee verscheidene dagbladen,  las  men een  beoordeling,  wellicht  door  de zelfde hand opgesteld, over de  uitgevoerde  werken.

Wat  in  dit opstel  meest aanbelangt,  schrijven  wij  over  (75).  “De kerk van  Westkapelle,  wier oorspronkelijk e gedeelten  van  de  13e  eeuw  dagteekenen  is  thans  gansch  hersteld  en merkelijk vergroot,  volgens de plans en onder de  leiding  van den knappen bouwmeester Alfons Depauw,  wien  hulde  toekomt om zijn  welgelukt en kunstrijk werk. Het  herstellen van  het oud gedeelte en  het  bijvoegen van het nieuw gedeelte zijn meesterlijk uitgevoerd.  De  samenhang  der gebouwen  is  grootsoh en verheven.  Westcapelle  mag fier zijn over  hare  heropgetooide parochie-kerk  waar  binnen en  buiten alles  u  aan  ’t hert  en  aan  den  geest  toespreekt  en  kunstgenot doet  smaken. De aannemers  der  werken,  de gebroeders  Sereyn, verdienen ook allen lof.  Maar wie vooral  niet  mag  vergeten  worden,  ‘t  is de  ieverige Herder  der  parochie die  noch moeite, noch  tijd  gespaard  heeft  om  aan  Westcapelle  zoo  een  flink  kunstjuweel  van  vlaamsche buitenkerk  te verschaffen...  En  er  moet  bijgevoegd.  Nu  dat de werken voltooid  zijn,  valt er  te zorgen om den omtrek der  kerk.  (het oude kerkhof)  ook  met smaak en  kunstgevoel  op  te schikken.”

Eertijds  doorliep een  ader  het oude  nu  verlaten  kerkhof.  Tussen  het  Kerkbestuur  en  het  beheer  der  wateringe  van  de  Eyensluis  en  Groot Reygaersvliet  werd  een akkoord aangegaan om die waterloop te dempen.  Nu  is hij door een  riool vervangen  die men in mei  1907  begon  te leggen. Telken jare  betaalt  de  kerk aan  de  watering  een . . . schuld  van  twee  frank.

Op  maandag, 16 oogst 1900  wijdde  Zijn Excellentie Mgr. Waffelaert de  herstelde parochiekerk. Daags  te voren,  onder de leiding van  de  E. H.  Ferdinand  Kindt,  onderpastoor,  had  men  het plechtig  jubelfeest  gevierd  der  instelling te  Westkapelle van de Sociëteit van de H. Franciscus Xaverius.  Zijn Exc. de Bisschop zat de  plechtigheid voor.  Meer dan duizend  Xaverianen  waren in de kerk aanwezig,  drie vreemde muziekmaatscharpijen  luisterden  de stoet op.

E. H.  Lagace  bezorgde niet alleen de uitwendige herstelling der kerk, maar  voorzag  meteen  in haar  inwendige  optooiing.  Een  wandeling door  het  heiligdom  zal  de  bezoeker  overtuigen;  al wat  hij er ontwaart is  lieflijk en kunstrijk:  het prachtig  in  koper gedreven  hoogaltaar,  de bevallige  altaren  der  noord -   en  zuidbeuk,  ter ere van Onze Lieve Vrouw  en  Sint- Niklaas opgemaakt,  de drie  kunstig  geschilderde  brandvensters  van  het  priesterkoor  wier  uitgelezen onderwerp de meest  indrukwekkende  taferelen  der  Gewijde Geschiedenis zo aantrekkelijk voorstelt,  het mooie  triomfkruis,  de Communiebank, de Koorzitsels,  het Beeld van de Moeder van Smarten, enz.  Te verwonderen  is  het  ook  niet dat de kosten  van  die  rijke  kerkbemeubele-ring  tot de som van  boven de  drie en vijftig duizend frank opklommen  (76).

Nog  koesterde de Pastoor  het ontwerp op het  kerkhof,  rond de kerk ter ere  van  St. Livinus  zeven  kapellekens  op  te  trekken  waar  taferelen  uit  het  leven van de Heilige zouden afgebeeld staan en die als statiën voor de Ommegang  moesten  dienen  (77).

1912.   E. H.  Henricus  Gustavus  d’Hertoghe.  Geboren  te  Oostrozebeke  op 17  december 1858, hij was  leraar  in ‘t Gesticht  der Doofstommen en Blinden van Spermalie,  te Brugge  van  1885 tot 1894,  leraar  in  St - Jozefsgesticht  te  Izegem  van 1894  tot 1898,  onderpastoor  te  Houtem (Veurne)  van  1898  tot  1908.  Hij  stond  als  pastoor  te  Zande,  waar  hij een  nieuwe  kerk opbouwde, van 1908  tot 1912.  Op  22  oktober  1912  werd  hij  als  pastoor  van  Westkapelle plechtig   ingehuldigd.

De  Herder  beleefde  het benarde  tijdstip van de Duitse oorlog.  In oktober  1914  verschijnen  te Weetkapelle  de eerste  Duitse  soldaten.  Op  2  november  treedt  de  eerste  kommandant  in bediening,  gedurende  vier  lange  jaren  heersen  soms  schreeuwend  onrecht  en  afstotelijk geweld:  t is een  aaneenschakeling  van  alle slag  van opeisingen,  diefstallen,  roverijen, huiszoekingen.  Voegt daarbij de vernielende inkwartiering  in de  huizen ten dorpe en ten lande, zelfs in de scholen,  ten dien gevolge gesloten,  in de pastorie,  in de onderpastorie; ook het pijnlijk en  zo vernederend  zedeloos gedrag van velen,  en de betreurenswaardige  verslapping  der godsdienstbeoefening.  De  kerk  blijft  voor  het  uitoefenen van de Katolieke godsdienst open, doch dient  meteen  voor de Protestan ten  om  er voordrachten  te geven.  Wekelijks  wordt er voor de  gesneuvelde  soldaten  een  mis  gecelebreerd  en ’s zondags  de H.  Kruisweg  gegaan.

In  oogstmaand   1914  staakt  de Heer  Paul  Ketele  zijn  ambt  van  hoofdonderwijzer  en  wordt bij  het  Belgisch leger ingelijfd;  voorlopig  vervangt  hem de  Heer  Jozef  Bostoen.  Intussen doet het  gemeentebestuur  al  wat  in  zijn  macht  is om zijn verplichtingen  ten opzichte van  ‘t onderwijs  der  kinderen  te  kwijten,

Sedert  maanden  liep het onrustwekkend. gerucht dat de vijand de religieuzen en ouderlingen uit het  gesticht  zou verbannen,  eindelijk pleegt hij die  hatelijke  euveldaad  op einde  januari  1918  te  midden van de gure winter. Zusters  en  ouderlingen  van  beide geslachten  stuurt  hij  naar Brussel.  Daar  worden  de kloosterlingen van de oude lieden gescheiden,  die in verschillende gestichten  hun  intrek  moeten  nemen.  Die  onmenselijke  uitzetting, de pijnlijke  reis  naar  een onbekend  oord,  de verdere  ontberingen,  kost de dood  aan  dertig  ouderlingen.  Een  enkele zuster  zou  het  met de dood  bekopen.  Zuster  Martiana  (Melena Hostens),  die op 2 november 1918  in de jeugdige ouderdom van  25 jaar en  5 maanden  overleed.  In  ‘t ingaan  van  november 1918  keren  vier  zusters  naar  Westkapelle weder,  om er het gesticht op te schikken.  Een  maand later  volgen  de andere en enige  hunner  kostgangers.  Bijna  allen  waren  in  Westkapelle terug  in nieuwjaarmaand  1919.

Het uur der  verlossing nadert.  Doch  een  laatste,  de  pijnlijkste  beproeving,  zal  over de parochie neerkomen,  binst de  maanden  september  en  oktober  1918.

Wat de  landman  nog  overblijft wordt opgeëist : rijtuigen, voeding,  paarden,  hoornvee;  als  wilde men de landbouw  ten gronde  toe  vernietigen.  Nog  zal  men de gemeente ontvolken:  op 1 oktober,  al  de  mannen van 16 tot 40 jaar, ‘s anderendaags  deze van  40 tot 45 jaar,  weinigen uitgezonderd,  worden bij ‘t geweld der  Duitse bajonetten  weggedreven.  Waar  naartoe,  voor hoelang ?  Niemand  weet  het. In  hoeveel  huiskringen  vloeien  bittere  tranen,  omdat  vader,
zoon of  broeder  als  banneling  verplicht  is  weg te trekken.  Doch  de  onrust  is van  korte duur, weldra keren de  uitgedrevenen, ‘ t zij  alleen, ‘t zij in groepjes  terug  uit  Lapscheure,  Moerkerke, Eeklo,  Gent,  Eksaarde,  Deinze.  Enigen  zelfs  lukken  erin, door  de  gelederen  te  dringen  der legers van  Duitsers  en  Verbondenen  die  langs  de vaart van  Schipdonk en op de boorden  van  de  Leie  slag  leveren.  De zucht  naar  ‘t geboortedorp en naar  ‘t ouderlijk dak  zegeviert  over ‘t gevaar  dat   hun  leven  bedreigt.  Onder de  Westkapellenaren  zijn er een  klein aantal  tot  aan Willebroek voortgestuwd  geweest;  zij zijn gedwongen er onder de hoede van  Duitse  soldaten  te werken.  Zohaast  de  wapenstilstand  getekend  is,  reizen zij naar huis.

Onder de bannelingen zijn er verscheidene door ziekte aangetast geweest  ten gevolge van  ontberingen en gebrek aan oppas.  Een  hunner, .Alphons  Stultjes,  vader van  twee  minderjarige kinderen,  na  godvruchtig  en gelaten  de  Heilige Gerechten  uit de handen van  de  Pastoor  van Eksaarde ontvangen  te hebben,  stierf  daar en werd  er  in november 1918  ter  aarde  besteld.  Op 24 van dezelfde  maand  bezorgen de bannelingen van  Westkapelle het celebreren  ter  parochie-kerk van  een  mis tot  zielelafenis van  Stultjes.

Wellicht ook ten gevolge van de oorlog  sterven te Westkapelle drie schoolzusters:  Zuster Paula (Amelia Niklaus),  uit Kortemark  hier  heengevlucht  in oktober  1914,  overleden  de 15 juni 1916, in de ouderdom van 80 jaar en vier  maand;  Zuster Agatha  (Cerena Verscheure),  overleden  de 19 april  1919  in  de ouderdom van  bijna  29 jaar;  Zuster Crescentia  (Emma Yperman),  overleden op 5 mei  1919,  oud  50 jaar  8 maand.  Ter  zaliger  nagedachtenis  tekenen  wij de namen op  van de  helden van  Westkapefle die tot verdediging  van  Recht en  Vaderland  op ‘t  slagveld sneuvelden of  in  gasthuizen  en  krijgsgevangenschap  stierven.

“Constant Beyne,  August Hongenaert,  Bernard Fockedey,  Camiel Devinck,  Benedict Sobrij (gendarm),  Cyriel Bossier,  Julius Bouché,  Renaat Braet,”

Twee burgers van Westkapelle,  Casimir Mombaliu  en  Victor Hongenaert,  op  bevel der  Duitse overheid  naar  Duitsland  overgevoerd,  stierven  in ‘t gevang.

Van 12 tot 18 oktober 1918  doortrekken  overgrote  benden  Duitse  soldaten  het dorp Lapscheurewaarts.  Het  blijde  langgewenste  uur van  de verlossing  is  geslagen!  Op 19  oktober, al  wat  vijand  is,  trekt  weg. Dezelfde dag doorloopt  nu  en dan  een Belgisch  soldaat  per  rijwiel de  straten  van  ‘t dorp.  Almeteens  komt  de  eerste  soldaat van  Westkapelle aan,  Amaat Neyts. ‘t Is  een  blijdschap  zonder  weerga,  een prachtige  bloementuil  wordt  hem  aangeboden,  alle  werk staakt,  de Belgische driekleur  wappert  aan  de  huizen,  de  klokken  zingen  hun  blijde lied. ‘s Anderendaags,  zondag, na de hoogmis  weergalmt  het  Te  Deurn  door  de  tempelwanden,  het gezegend danklied  dat,  sedert de bezetting, niet  meer  had  weerklonken.  Na  het  bitterlijden  komt  het diepontroerende  verblijden!   

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Toen  Deken  Jennyn,  in  het  jaar 1640,  de  kerk en de  parochie van  Westkapelle  bezocht  had, schreef  hij  in het verciag  van zijn dekanaal  bezoek deze  woorden  neer: :   “Vix  aliqua  per  Decanatum  est  parochia  in  qua  omnia  cum  tante,  pace  et  concordia  fuint”.

Dit is: “In  gans  de dekenij is bijna niet één  parochie,  waar zo  grote  vrede en  eendracht  heerst!”

Bij  het eindigen van dit werkje dat wij aan de gezegende nagedachtenis  wijden van de Paters Benediktijnen,  de  geloofszendelingen  die, met  Kruis  en  Ploeg  gewapend,  de  parochie van Westkapelle  hebben  gesticht,  uiten  wij  deze  wens:

Mogen  Vrede en  Eendracht er  steeds door de loop der  tijden  heersen!

kerk-na-1950 Afbeelding   van    een    Kerk  in  1950. 

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Lees verder:   Nota’s Verantwoording en Bijlagen

 

Westkapelle - Tweede deel: De Kerkelijke Parochie (3)

H. Juliaan Opdedrinck

Rond de Poldertorens
1959
03
026-079
Achiel Calus
2015-02-04 09:50:31

Afdrukken E-mail

HoofdpuntenInterresante rubriekenZoekenAndere informatie
Startpagina
Activiteiten
Nieuws
Gastheerschap
Musea in de Zwinregio
Kustmusea
Geschiedenis
Reecz
Publicaties heemkunde
Tijdslijn
Bibliotheek
Europese projecten
Contact
Copyright © 2017  - Zwinstreek.eu - Alle rechten voorbehouden.