headerbg bl
HomeGeschiedenisHeemkundige kringenZoeken in publicatiesWestkapelle - Tweede deel: De Kerkelijke Parochie (2)

Westkapelle - Tweede deel: De Kerkelijke Parochie (2)

Westkapelle - Tweede deel
De  Kerkelijke  Parochie  (2)

Vervolg van: De Kerkelijke Parochie (1)

HOOFDSTUK VII - De  Geestelijkheid

De  parochie van Westkapelle lag voortijds in  ‘t Bisdom  Doornik onder de Dekenij van Erugge. Ten  jare 1559  kwam  het Bisdom Brugge tot stand.  Voortaan  behoorde Westkapelle bij het nieuwingerichte  bisdom onder de Dekenij  Damme. Ten gevolge van het Concordaat ten jare 1802 tussen de H. Stoel en Napoleon 1 gesloten,  werd  het Bisdom  Brugge  afgeschaft en  bij dit van Gent  ingelijfd.  Die toestand duurde tot de wederinrichting  in 1854  van  het Bisdom  Brugge.

Tijdens de 14e, 15e en 16e eeuw  komen  in onze documenten  enige  pastoors  van  Westkapelle voor  die  tezelfdertijd  verscheidene  beneficiën  in  bezit  hadden  en,  hoewel zij als pastoor der parochie bekend staan,  er toch hun verblijf  niet  hielden. Zij dragen in de oorkonden de naam van “erfachtig pastor”, “erfachtig  prochiepape”,  in de latijnse  teksten: “verus  pastor”  of  “ware Herder”.  In de afwezigheid van de ware herder,  bediende een pastoor  “stedehouder, plaatsvervanger”,  de kudde (25).

In de reeks der  pastoors  komen  menige  leemten voor die wij bij gebrek aan de vereiste bescheiden,  niet kunnen aanvullen.  Als de handvesten  ze ons  aanmelden,  geven wij de namen der  Kapelanen en onderpastoors op,  die gedurende het bestuur der ons  bekende  herders in dienst waren. Onder de kapelanen  komen er ook voor die niet op de parochie verbleven.  Wij  lassen meteen enige aantekeningen in,  die op geschiedkundig  gebied  niet van belang  ontbloot zijn.

De ons bij naam oudstbekende priester en kapelaan is de E. H. Petrus de Serrond.  In een stuk van 22  oogst  1545  wordt hij als kapelaan van Waescapella vermeld.  Hij verbleef  wellicht te  Rome als bediende bij de Heilige Stoel of  het Pauselijk hof.  Op  5 november  1548  benoemde  hem Paus   Clenens  VI   tot  bisschop van Terracine,  een stadje der  Pauselijke  Staten,  Hij overleed voor de  18e april  1352  (26),

Een  oorkonde  van 1330 – 1331  somt de tienden  op die de Geestelijkheid  van  Vlaanderen,  ten gevolge van  vredesverdragen aan de  Koning van  Frankrijk te betalen  had.  Daar  staan   één pastoor  en  één  kapelaan van  Westkapelle  bij,  wier naam  niet  uitgedrukt  is: de eerste was  met 40  ponden  parisis,  de tweede met 15  p. p.  Belast  (27).

1436.  E. H. Gilles Mesdach,  als pastoor  aangehaald  in  het  meermalen  reeds vermelde document van  1510,  bij  nummer  XCVI.  Hij  stierf  ten  jare  1456.  Nevens  hem  staat  vermeld  A ntoon Byndens  “wijlent  Capelaen  van  Waestcappelle”.

1441.  E. H. Adriaan  de  Heda  (de  Heede,  De Hee).  Doctor  in Kanoniek  Recht,  staat  in  een akt van  2 oogst  1441  als  Rector der Kerk van Waescappelle aangewezen.  Reeds  in  1459 verbleef  hij te Rome als schrijver  in de Burelen bij de Apostolische  Stoel.   Hem  was de taak toevertrouwd  de  tot de H. Stoel  gerichte Smeekschriften  aan  te  tekenen.  In  januari  1447 werd hij tot de plaats van  ondervoorzitter door  Zijn  Heiligheid   bevorderd  en  door  Pieter Toussaint, clerk van ‘t Bisdom van Terenburg  vervangen  (28).

In het  hospitaal van  Damme,  onder de Archiefstukken,  ligt een  afschrift van  het  testament van E. H. Adriaan de Hee.  Petrus  Bedaert,  van ‘t Bisdom Terenburg,  apostolisch  notaris,  schreef  het te  Rome op 16  november  1475,  ten  huize van  de  erf1ater,  in ‘t bijzijn der getuigen:  Jacob Cotthem,  priester van  ‘t Bisdom  Kamerijk,  penetencier  van  Zijn  Heiligheid,  Petrus  Clerici (Declerck?)  priester van ‘t Bisdom Doornik,  Michiel  Wissons, van ‘t Bisdom Trier,  Guillermus van  Ebblinghem,  van‘t Bisdom Terenburg,  Joannes de Atric van ‘t Bisdom  Luik,  Joannes Cornuel,  van ‘t Bisdom Terenburg,  Kanunnik der Collegiale  Kerk van  Hesdin.

Onder  meer giften schenkt  E. H. de Hee aan zijn  parochiekerk van Westkapelle,  zijn zilveren paasberd  (29)  en zijn kruisbeeld  in  parelmoer.  Al wat van zijn goederen, na de ontlasting der legaten  overblijft,  zullen de  testamentuitvoerder  gelijkelijk verdelen  tussen de hospitalen van    St. Christophorus  te Sluis, en van  St; Jan Evangelist te  Damme.  Als  uitvoerder  stelde hij  aan : Heer en Meester  Pieter de Codis,  schrijver bij de  H. Stoel,  Jacob Cotthem,  hoger  vermeld,  Freol de Corbeck, Scholaster en Kanunnik der Kerk van Breslau  en  Joannes Bucklinck,  kanunnik der Kerk van St. Jan Evangelist  te Luik.

Tijdens  het  herderschap van E. H. Adriaan de Hee,  in 1455,  bediende Petrus  Pype de Kapellanie van  O.L.V. ; Victor van  Zwavenarde,  de kapellanie van  St. Niklaas  (29).

1475.  E. H. Joannes  Bonivicini  (Goetghebeur ?)  als  Rector der  Kerk van  Waestkapelle in een akt  van  12 april  1475  aangeduid.  Hij was ook Kanunnik van  Doornik,  Kapelaan van  Sint - Michielsaltaar  in  de  St - Michielskerk  te Gent,  van  Sint – Jacobsaltaar  in de  O.L.V. - Kerk, te Sluis, en in een document van  8  nov. 1481  noemt  hij zich  acolitus  Papae,  meester  in  weten-schappen,  kanunnik van  Sint - Donaaskerk,  pastor  der  2e  portie  in O.L.V. - kerk te Damme.  Op 5 mei  1502  werd  hij deken van  Sint - Donaaskerk te Brugge  en  overleed op 24 sept. 1519  (31).

Op  27 september  1477,  feestdag  van  St. Cosmas  en  St. Damianus,  werd  de  noordhoek  van Vlaanderen  door  een geweldige zeevloed en een  hevige stormwind  geteisterd.  Zo verhaalt  het “Rond den Heerd” en voegt erbij : ”Wescapelle ging  inne (was overstroomd)  ende veel polders in  Vlaenderen ...   dan vergongen Oostkerke, Lapscheure, Sinte Catherine buuten Danme ende Westcapelle” (32).

1526.   E.H. Petrus Joannes  de  Coene  staat als  “erfachtig  pastor  van  Waestcapelle”, in een charter  van   ]4  oktoher  1526  herdacht.  In die charter  komen de volgende namen  voor : Kerkmeesters:  Adriaen van  Cassele,  Willem Valuwaerts,  Jacob Scellernans,  Hubrecht van Cassele,  ontvanger;  Zorgers van de  H. Geest (dismeesters):  Jacob Duvels,  Loy  Michiels, ontvanger;  Eloy  Danneels;  voorname parochianen:  Jan  van  Oost,  Willem  Uuterwulghe, Clays Lootins,  Comelis  Adaems,  Aemnoudt Tants,  Alaert  Diericx.

1526.  E. H. Willem van der Holst,  priester,  als  “stedehouder  van  Meester  Pieter de Coene erfachtig  prochiepape  van  Waestcapelle” op 11 nov. 1527  in een charter  aangewezen.

1552.  E. H. Frans de Rycke, ook in 1554.

1569.  E. H, Adriaan  de Rue. In de kerkrekeningen van  Bâmesse  1581  tot  Bâmesse 1582 wordt hij nog aangehaald. Dit belangwekkend document leidt ons  tot het  rampvol  tijdstip der  Geuzen-beroerten  ten gevolge van ‘t  indringen  van  het Protestantisme,  in onze streken  ontstaan.  Zij sleepten  bijna  zes  jaren aan, van  maart 1578  tot mei 1584.   De  protestantse  ministers maakten zich in alle gemeenten enige aanhangers die, denken wij,  niet uit overtuiging  maar door vrees aangejaagd  waren.  Zij  bemeesterden onze  parochiekerken  en  namen  er de plaats  in van  de katholieke priesters die meestal verplicht waren te  vluchten  of  zich  te verschuilen. Om over de Kerk-  en  Disgoederen te beschikken  kwam  te  Brugge  een  Berek der Geestelijke Goederen  tot stand,  uit  afgevallen  katholieken  samengesteld  (33).

De rekening  herinnert aan  twee  ministers  der  protestantenleer  die ter  kerk hun ambt uitoefenden, Inghel  van Egmont en  Thielmannus  Cuupius.  De eerste was  minister  gedurende de loop van het jaar 1579.  Twee akten van 11 okt. en 13 nov. 1579,  in het document aangehaald, vermelden dat de kerkmeesters  verplicht geweest zijn hem een som van  2  ponden  18  schellingen  groten  te be- talen,  om zijn dienst. De tweede, Thielmannus  Cuupius,  herkomstig  van  Keulen,  die onder de leraars van onze streken, luidens  andere  documenten,  een voorname plaats  inneemt  (34),  bediende de  protestantse  ge-meente van  Westkapefle,  gedurende elf  maanden,  van  1 oktober 1580  tot de laatste dag van oogst 1581, aan  50 ponden  parisis  te  maande;  meteen  bewoonde hij een  huis dat aan  de kerk toebehoorde.

Twee  protestantse  schoolmeesters  worden in de rekening  vermeld.  Jan  Bouoht die 12 ponden parisis  per maand  trok en zijn ambt bekleedde van 1 okt. 1580  tot de laatste van  lauwmaand 1581, dus vier  maanden;  Jan de Hooghe,  die  maandelijks 18  pond par. verdiende en het  acht  maanden volhield,  van 1 spor kel  tot de laatste september 1581.  De  schoolmeesters  bekleedden  een woonstede  die  eigendom  was van de gilde van Sint- Sebastiaan.  24  Ponden parisis  staan  ingeschre-ven  als  huishuur  van  mei  1581  tot mei  1582.

Als kerkmeesters en wellicht als bestuursleden der protestantse  gemeente,  noemt het document Daneel de Gheytere en  Lauwereyns  de Keysere,  Jan  Albrecht,  ontvanger,  Yman Lauwers,  Pieter  Amantsone  van Eecke,  Maerten Debbault,  Vincent Budens,  Gregorius Budens, Adriaen Braem,  Mattheus  Aertsins,  meester Pieter Ynghels, en voegt  erbij: en andere  parochianen.

Intussen  bleef de parochieherder,  Adriaan  de Ruwe  in ‘t leven;  hij was  tot een  hoge leeftijd opgeklommen  en met  blindheid  geslagen.  Weshalve  schonken  hem  de “Heeren  Commissarissen  ten  beleede van de gheestelicke  goedinghe” een  jaarlijkse  lijfrent van 60 ponden parisis “midts  zijne  bleuthede  ende ouderdom” .  Of  hij dan nog op de parochie verbleef,  kunnen wij uit de  rekening  niet  opmaken.

Onder de  bovenvermelde  bestuursleden  van de  protestantse  gemeente  komen  er  twee voor    die  reeds  in 1580,  dit ambt  bekleedden,  Meester  Pieter  Ynghels  en  Lauwereys de  Keysere.  Hun  handtekening  staat  geschreven  onder de akten  der  Synode van  Dordrecht,  die voor de gemeente van  Westkapelie dienden en door Herman Cuupius,  op 25 april  1580,  ter  onderteke-  ning  aan zijn  kerkraad  voorgelegd  waren.  De andere ondertekenaars  uit  Westkapelle  waren P.  Nemegheer,  Joos  vanden Dorpen,  Maerten  Dewoudt,  Maerten  de Vyldere.  De  minister voegde  later  onder de naam  van  Maerten  Dewoudt  het  woord  “defeoit” wat  beduidt dat Dewoudt afviel en tot de Roomse godsdienst  terugkeerde.  Onder de  naam  van  Lauwereys de Keysere  schrijft  hij: “Deze  is ten  jare  1583  te  Blankenberge,  op het  bolwerk,  door de Malcontenten  gevangen,  en deerlijk totterdood  toe  gepijnigd  op 22 juli 1583;  daarna  stierf  hij onder  hunne  handen  (35).

Reeds  had  Westkapelie een man opgeleverd,  Marcus Corneliszen, die de  sekte der Ânabaptisten of  Wederdopers  bijgetreden  was en op 31 april  1535  te  Middelburg  gedood  werd  (36).

De  rekening van  1581-1582  bevat  nog  twee  posten van  minder  belang:
Danneel de Gheytere betaalde  6 ponden  4 schell. par.  voor  de aankoop van  rijshout  om  te benuttigen “ant  kercken  huus  metgaders  omme de straten  te  repareren  ande  hovinghen vanden  huuse daer den predicant ende den schoolmeester weunen”.  Bernaerd  Troost,  timmerman ontvangt  37  pond  9 schell. par.  voor “‘t  maeken van een tuun, ‘t verstellen vanden  preecstoel, ‘t maken van  diversche  bancken”  in de kerk.

Hoger hebben we de deerniswekkende  bouwvalligheid van de kerk reeds aan getoond.  Ten jare 1639  telde de parochie enkel  300 communicanten,  dus  450 zielen.  Dit zal geen verwondering baren als we enige oorkonden, na de Geuzenberoerten  geschreven,  raadplegen;  zij immers lichten ons  in  over de ellendige toestanden op godsdienstig en stoffelijk gebied.

Op 16 dec, 1600  richtte  Matthias Lambrecht,  Bisschop van  Brugge  tot de  H. Stoel  een uitgebreid  verslag  om aan de  H. Vader  de staat van  zijn  bisdom  bekend  te  maken  (37),

De Kerkvoogd schrijft:
Het  meeste deel van ‘t  bisdom  ligt onbeploegd en verlaten.  Buiten de stad  Brugge  bestaan  er  7 dekenijen  waarin  120  parochiën  liggen,  hebbende hun  pastoors.  Doch  het  merendeel  der parochiekerken  te lande zijn afgebrand of,  bij gemis aan  herstelling,  ingevallen,  zodat  er tenauwernood  30  overblijven  waarvan  er,  bijna  telken  jare, nog  enige  instorten.  Een  klein aantal  pastcors  verblijven  op de buiten,  daar  er  in de parochiën  die  één of  twee  uren  van  de stad  afliggen,  niet een  priester  durft  wonen, om reden van de dagelijkse  inlopen  der  vijanden en  bosgeuzen.  Hier en daar verblijft een priester  die drie of vier gemeenten  bedient,  Het bisdom dat zich langs de Noordzee uitstrekt op een lengte van  veertien  mijlen,  is gedurig aan de inlopen der Ketters en oproerlingen blootgesteld.  Op de feestdag  van  Sint  Jan de Doper, doorliep Maurits van  Nassau,  de aanvoerder der Calvinisten,  aan ‘t hoofd van  een  leger van omtrent 15.000 man, gans ons bisdom,  overal  plundering  en vernieling stichtende;  ja,  zelfs,  de stad  Brugge stond om door de legerbenden  ingenomen te worden,

Een  tweede  document van 9 maart 1605  handelt vooral over de schade op stoffelijk gebied, ten gevolge van de  schrikkelijke  oorlog, en de rampvolle en  nooit  genoeg  betreurde  godsdienst-beroerten,  teweeggebracht (38).  We  lezen  er: “Al de parochiën waar goederen  liggen die aan de abdij van  Sint – Kwientens – ten - Eilande  toebehoren :  St. Anna – ter - Muidcn,  Hoeke, Westkaplle,  Oostkerke,  Moerkerke,  Lapscheure,  Ste -  Catherine buiten Damme  en  andere  in de nabijheid van Sluis gelegen, zijn gans verlaten en liggen onbeploegd.   De inwoners werden van hun eigendom  beroofd  en  verjaagd;  zij verlieten  hun  woonsteden  en  pachthoeven,  hun oogsten  en aanwinsten  die verdorven  werden en te  kwiste  gingen. Door het slopen der huizen  vervielen  de inwoners  tot volkomen  armoede; de werklieden en pachters zijn  naar  andere  plaatsen  heen-geweken en velen aan  besmettelijke  ziekte en  hongersnood  bezweken,”

Na ettelijke  jaren  bleven  de  parochiën  ten  platten  lande  nog  onbevolkt. Ten  jare  1628  schreef  de Kerkvoogd van Brugge,  Denys  Christophori,  over de  Dekenij van  Damme,  waarin Westkapelle  lag,  de volgende aanmerking:  “De  dekenij  bevat  21  parochiën  die enkel  5.500 Communicanten  tellen.  De steden  Blankenberghe en  Houcke  die eertijds  zeer  bevolkt  waren, zijn  beide  verwoest  en  verlaten;  de eerste telt nog  64  Communicanten,  Houcke 77,  evenwel hebben  beide  nog  hun  pastoor en  koster”  (39).

De Disrekeningen van 1569 - 1570  liggen in het Kerkarchief  en  behelzen  enige aantekeningen die wij kortbondig  overschrijven.

E. H. Jan Vercuut  was  Kapelaan  van  de  kerk en  celebreerde drie  missen  per week aan  het autaar  van  de H. Geest.  De Kosterij was door  Adriaan Bast  bediend.  Adriaan  Poinchou vervulde het ambt van orgelist.  De pastoor  celebreerde  jaarlijks  op de  kosten van de Dis  elf  missen  “gratie messen”  genoemd,  mogelijks  missen  uit  dankbaarheid,  op Kerstdag,  Nieuwdag (nieuwjaarsdag),  Dertiendag,  Pasen,  Quasimodo (Beloken  Pasen),  O.L,H, Hemelvaart,  Sinksen, H. Drievuldigheidsfeest,  H. Sakramentsdag,  de Kerkwijding,  O,L.V. .Lichtmis.  

Onder  meer  jaargetijden  staat  aangeduid  het  jaargetijde  met  uitdeling  van 15  broden,  van Claeys,  zoon van  Claeys  Meulenare,  wiens  eigenaardige  grafzerk,  heden  nog  in de  kerk bewaard  wordt. De  Dismeesters  kochten  19  ellen en half  “gheghrempt (40) Saey” en  8  ellen “frynsen” om  twee  gordijnen  te  maken  voor  het  H. – Geestaltaar.  Te dien  tijde  gaf  men  aan de  Dis de naam  van  “Tafel van de H. Geest”  en  tot  aan de  Franse Omwenteling  was  het Disbestuur met het Bestuur der Kerk  innig verbonden en stond onder het  toezicht van de Pastoor en  twee  Dismeesters die door de Deken der Christenheid aangesteld waren.  Zo  komt  het dat er ter  Kerk een altaar van de H, Geest bestond,  aan de zorg van  de  Dismeesters  toevertrouwd. Ten jare 1640  bezat de Tafel  van  de H. Geest  der Kerk,  57 gemeten   1 lijn en 57  roeden  lands;  het inkomen  der renten  beliep tot  6 ponden  5 schellingen  groten.

1579.  E.H. Richard  Dickele.  In de loop van ‘t jaar 1579  komt  tweemaal  de benoeming  voor  tot de  pastorij van Westkapelle,  op 9 jan.  en op  12 mei,  doch de naam der  benoemden  staat  in  het document  niet aangewezen. (41).

1585-1595. E. H. Antonius van  Halle,  pastoor  van  Sint – Anna – ter - Muiden. (42)  Binst  het tijdvak  dat op de  Geuzenberoerten  volgde, was  het aantal der  priesters  in onze streken  zeer gering  alsook de bevolking dun  gezaaid.:  zo  kwam  het dat de  E. H. van Halle ook de parochiën van  Hoeke, Westkapelle,  Oostkerke en Koolkerke bediende.  Hij stierf  in  1595.

1595.  E. H. Petrus de Moor.  In de kerkrekening  van  Knokke,  lopende  over  het jaar 1596  tot oktober 1597  staat vermeld :  “Heer Pieter de Moor, presbytere ende pastor van  Westcapelle omdat hij  gedurende een jaar en  half  de  pastorele dienst te  Knokke waargenomen  heeft,  in ‘t bedienen der  H, Sakramenten en ‘t bezoeken der zieken.  Zijn  koster,  Quinten de Monchaux, om bewezen diensten aan de  parochie van Knokke,  staat er  insgelijks  ingeschreven.  Daar  het  kerkgebouw  te Knokke zich in erbarmelijke toestand   bevond,  gingen de inwoners,  binst de loop van ‘t jaar  1597, mogelijks de  kerkdienst te  Westkapelle  bijwonen.

1596.  E. H. Cornelius  Roose.

1609.  E. H. Hieronymus  Vanders,  Baccalaureus  in  Godgeleerdheid.  De naam van die Herder wordt ons bekend gemaakt door een  latijns opschrift waarmede  het oudste doopregister der parochiekerk van Westkapelle aanvangt.  Wij vertalen  het  letterlijk:  Boek van de Kerk van Westkapelle voor de gedoopten en hun peters,  gekocht  door Meester Hieronymus Vanders, ten prijze van acht stuivers, op 12 juli, daar  pastoor  ten  jare  1609,  en voor  Knokke. Uit  het  kerkarchief  van  Knokke vernemen wij dat E. H. Vanders er als  pastoor dienst deed  in  1610, 1611 en 1612.  Mogelijks bediende hij beide parochiën. Het is ons  een  waar  genoegen de eerste doopakt  in  het vlaams opgesteld  te mogen overschrijven:

“Anno 1609,  Daer  is  een  meysken  kersten  ghedaen, 2 Augusti, wesende  het  Kint  van  Matheus  Roose, wonende in Westcapelle op een hofstedeken, ghenaemt : St. Anne ter Vryen (St. Anne onder het Brugse Vrije), ende is ghenaemt gheweest  Petronelle door dien dat het syne name met den dach voort brochte,  peeter Sr. Beernaert de Wolf, bruggelynck ende Crickhouder (43) ter Vrijen binnen de stede van Brugghe, ende  mette  Vincentincken  d’huisvrauwe  van  Lowys Roose,  maer  de moeder die starf  5 ofte  6 daghen daernaer  ende sy  licht  hegraven  inde  kercke, hebbende  ontfaen  haer  gerechten.  Godt  ghedincke de ziele”.

Ten  jare 1610  staan  er 16 kinderen  ingeschreven.

De  taal  van ‘t Register  blijft  vlaams  tot  aan  de  maand  oogst 1611 en dan  komen  latijnse akten voor.  Het geschrift der akten blijft hetzelfde niet; het verandert op 11 februari 1617, op 7 oogst 1617, op 1 oogst 1618.  Wellicht  werden de akten door drie of vier verscheidene priesters ingesohreven, doch wie zij zijn, weten we niet, daar  niet  één  akt  gehandmerkt is.

E. H. Hieroom  Vanders verschafte insgelijks aan de kerk een ander  handboek om de  huwelijken in te schrijven.  Het is in ‘t Gemeentearchief  bewaard  en draagt als  hoofd: “Pro contrahentibus matrimonium,  liber  ecclesia  Westcappellensis, emptus 8 assibus, 12 juiii 1609,  per  M(agistrum) Hieronyrus Vanders,  S.T. Baccalaureum  ibique  pastoren.” (44)   De eerste akten zijn ook in de Vlaamse taal opgesteld.

De stoffelijke toestand  van  de kerk,  zal  ten gevolge van de Geuzenberoerten,  hoogstbedenkelijk geweest zijn,  daar volgens de disrekening van 1617 de  Dis “70  ponden groten geeft aan de kerke die grootelijks ten achteren is”.  Op  juli 1618  bezocht de Bisschop van Brugge de Kerk en wijdde er  het  hoogaltaar,  zo staat  het in een handschrift van ’t Archief  van het  Bisdom  aangeduid.

1620 - 1635.  E. H. Gregorius Pybes d’Adama, augustijnermonnik der  abdij van  Zonnebeke, bediende de pastcrij van Westkapelle van 1620  tot 15 okt. 1635. Deken  Jennyn  noemt  hem  een waardig en geleerd  man,  doch gewone predikant (45). Zijn gezondheid was door de invloed van de noordse  luchtstreek gekrenkt;  daarom  riep hem  zijn  abt  naar  het  klooster van  Zonnebeke terug, waar  hij met het ambt  van  Prior  bekleed,  korts daarna,  in  januari 1636,  overleed.

Zijn  opvolger  celebreerde  ter  kerk van Westkapelle een hoogste dienst  met  negen  lessen  tot lafenis van  zijn  ziel.  Toen  Pastoor Pybes de parochie verliet, vroeg  hij aan  Zijn  Exc. de Bisschop van Brugge dat hij E. H. Joannes  Jennyn  als desservitor van  Westkapelle zou benoemen, Mogelijks  kende de monnik de geleerde en ijverige priester die uit het  Ieperse  herkomstig was en in  St - Bertenskerk te Poperinge,  reeds  in 1634,  het ambt van onderpastoor bekleedde (46).

Luidens de kerkrekening van 1625 - 1634 geschiedde enige herstelling aan de “cruuscappelle”  het noordergedeelte  van de  Kruisbeuk, en aan de “noortcappelle”, de noordbeuk,  De kerk betaalde aan  Rochus  Reiviere,  timmerman, 184  Ponden  13 schellingen 4 groten  “over  rnaecken  ende .  leveren alle het houtwerck aen de cruuscapelle”;  88 ponden  groten  om te “decken  met  schalliën de  cruuscapelle ende  noortcappelle”,

1635 - 1636.  E, H. Joannes  Jennyn,  zoon van  Sebastiaan en  Maria  Batemans,  deed  zijn  hogere studiëin  in de Universiteit van  Douai  waar  hij de graad  van  Baccalaureus  in  Godgeleerdheid verwierf.  Later  als hij reeds meer dan vijftien  jaar  Westkapelle  verlaten  had,  bekwam  hij  in 1652  ter  zelfde  hogeschool  de graad van  Licentiaat,. Toen  hij  desservitor  der  parochie was, nam  hij op 7 dec. 1635 deel  aan  het  konkoers  voor  de openstaande  parochiën  van  Oostkerke en  Westkapelle. Het gevolg  was dat  hij  hier als  “erfachtig  pastor”  door  Z.Exc.  Servatius Quinckerus  aangesteld  werd.  Na een jaar verblijf vereerde hem  de bisschop op 4 dec, 1636  met de pastorij van St.  Gilles te Brugge. Op 21 maart 1638 verhief  hij  hem tot de waardigheid van Deken  der  Christenheid  te  Damme,  welk ambt hij tot 24 april 1645 bekleedde. Hij zag er van af, omdat  de last van het  Dekenschap hem belette zich volledig  aan  het bestuur  zijner  parochie toe te wijden.  In  juni 1655,  kanunnik der  bisschoppelijke  hoofdkerk van  leper  benoemd,  overleed hij op 12 januari 1657 (47).   Z. E. H. Deken  Jennyn  bezocht de kerk van  Westkapelle in de loop van  1639  en op  2 oogst  1640.  Over die bezoeken schreef  hij een merkwaardig  verslag  dat  wij menigmaal  reeds  hebben aangehaald,.  

Gedurende de  twee  jaren van zijn  pastoraal  bestuur,  ontmoette  de  E. H.  J. Jennyn  soms erge moeilijkheden  in ‘t bezorgen  zijner  kudde,  en vanwege de toen  heersende  oorlogsdwang  en vanwege de razende tegenkanting der  Protestan ten van over de grens. Geringe doch  welsprekende inlichtingen  verschaffen  ons daarover de documenten,. In de rekening van 1636 - 1639 wordt aan een  geldelijke  beloning  herinnerd  aan  soldaten  geschonken die de Heer Pastoor  begeleidden “toen  hij  gheduerende  den  troubel  niet  vryelick en heeft  moghen den  goddelicke dienst doen”. In het  huwelijksregister  schreef de pastoor een  akt,  vermeldende de huwelijksverbinding  tussen twee  zijner  parochianen die hij verplicht geweest was op 26  april  1635,  in de St - Gilleskerk te Brugge,  in te zegenen,  ten gevolge van de  razernij der  naburige  ketters.  Deze  gingen  weleens met  geweld  te werk. Getuige daarvan  is  het  invoeren van ‘t Calvinismus  in  de  kerk van St – Anna – ter – Mujden.  We  lezen  immers in een werkje dat enige jaren  nadien,  in  1664  in druk kwam:  “Daernaer  is  oock  het  exercitie  vande  Catholycke  religie, uuyt  de  voorseyde  kercke van  Sinte Anne  ghestelt  gheweest,  ende op  Sincxen dagh  1611,  daerinne ghebrocht  uuyt  Sluys d’exercitie vande  pretens  ghereformeerde  religie,  ende dat  met  ettelicke  honderde  mannen  in wapenen ende slaeride trommel,” (48)

1636 – 1673 . E. H. Willem Jennyn  volgde zijn broeder  Joannes op.  Hij was  pastoor  van  Sint - Andries,  toen  hij de  herderstaf  van  Westkapelle  bekwam.  Wij  verhaalden   reeds  de  bijna volledige  heropbouw  en  hemeubilering  van  de  kerk,  die  tijdens  zijn  herdersamht  voltrokken werd.  In 1638  werd.  hem  het  desservitorschap  der  parochie van  Hoeke  toevertrouwd,  doch  hij  vroeg  na enkele  maanden  zijn  ontslag, omdat het  gure  wintertijdstip  hem  niet toeliet twee parochiën  te  bedienen.

De deugden en talenten van deze herder staan  kortbondig  ingegrift op het  zerkje, aan zijn dierbare nagedachtenis  gewijd  dat in de  binnenrnuur van de kerk ingelast is.  Bovenop  prijkt  het  familie-wapen  der  Jennyns:  een  pal  of  staak  langs  welke  twee  serpenten  kronkelen,  ernevens  aan beide  kanten  een  ster; onder  het blazoen  de  leus “genuine” (49),  een zinspeling  op de naam Jennyn.  Het  latijns opschrift  luidt:  Graf van de Eerwaarde Heer  Guillelmus  Jennyn  sedert  het jaar  1636  allerwaakzaamste  herder  van  Westkaplle,  schrander  dichter en  beroemd  Kansel- redenaar,  die  ‘n  uitmuntend  dienaar  van de  Godsmoeder  was. Hij  eindigde zijn  leven op de 12e  van  decembermaand   ten  jare 1673.  Hij  ruste  in  vrede  (50)

Pastoor  Willem  Jennyn  beoefende  vooral  de  latijnse  dichtkunst  en  muntte  uit  in ‘t vervaardigen  van  tijdsverzen  en  letterkeerdichten,  waar  meestal  aanhalingen  uit de H. Schrift in  voorkomen.  Enige  zijner  lettervruchten  zijn  destijds  in  druk  uitgegeven,  doch  heden moeilijk  te ontdekken .  (51).

Als blijk van zijn  liefde tot Maria diene de  instelling ter kerk van de  Broederschap van  het  H. Schapulier,  ten  jare  1641.  Enige posten van de kerkrekening  1639 - 1642  herdenken  het godsdienstig  feit.  De Geestelijken der  nahurige  parochiën  reisden  naar  Westkapelle om  er de goddelijke dienst en de processie op de dag der  instelling bij te wonen. Vijftien personen droegen in de stoet elk een vaandel waarop een mirakel,  door  het  H. Schapulier verworven, afgemaald was. Aan de  gildemeesters van  de  O.L.V. - gilde vertrouwde de pastoor  het  toezicht  toe  over  de nieuwingerichte  broederschap.

Ook kocht de kerk vaantjes aan,  negenhonderd  gewone  en zes  dozijn  zilveren, waarop mogelijks, zoals het in die tijd de gewoonte was,  de kerk van  Westkapelle afgebeeld  stond  en de verering van  het  H. Schapulier  aanbevolen  werd.  Meteen werden  plakkaten  gedrukt  waarop die verering, door  het  afkondigen der geestelijke voorrechten  en  aflaten  eraan  verbonden,  aangeprezen werd. Ons lukte het niet een enkel dier belangwekkende vaantjes  weer te vinden.  De  hogeraangehaalde oorkonde vermeldt  insgelijks  dat  een  smid,  Joos  Hoornaert,  zeventien  haken  maakte  om  de mirakels  van ‘t  H. Schapulier  in  de kerk uit te  hangen.

De disrekeningen van 1657  schrijft op 5 juli  een post in,  de betaling  vermeldende  van 3 ponden 15  schel].ingen  4 groten  aan de  Brugse  schilder,  meester  Jan  Maes,  die de Zeven Werken van Barrnhartigheid  geschilder  had  “omme  te  stellen  boven  de  zitplaetse van  de  Dischmeesters”. Luidens  die zelfde rekening  zal er destijds aan  orgelisten  behoefte  geweest  zijn,  daar  wij er de volgende aantekening  in vinden:  “memorie  dat  oock den  orghel  niet  altijd  en  is  ghebruyckt geweest  ende  somtijds  eenighe  maenden  heeft  ledich  ghestaen”.

Op 1 april 1654  barst een  geweldige brand  uit die het  merendeel der  huizen  van  het dorp,  de pastorie en het  kostershuis  inbegrepen,  in as  legde. Wij vernemen  het uit een  smeekschrift  dat de hoofden  der  parochie,  op 8  juni  1654,  tot  Monseigneur  Karel  vanden  Bosch,  bisschop van Brugge  stuurden:

“Supplierende  vertoonen  reverentelyck  Heer  ende  meestere  Guillame  Jennyn,  pastor,  den hoofsman,  Kerckmeesters  ende  notabele  vande  prochie van  Westcapelle,  hoe  dat  opden          1e  april  lestleden,  wesende  witten  donderdach  inden  nacht,  door  ongheluck  syn  comen aftebranden  den  meerderen  deel  vande  huysen  van het dorp der voorseyde prochie  van Westdapelle,  waer  oock onder andere,  ter cause van  het stroyen  dack ,  is commen  aftebranden  het  huys  vanden  heer  pastoor  ende  Costere,  staende  nevens elckanderen  noordoost  vande kercke,  soo datter  van  beede  deselve  huysen  maer  en  syn  blyvcn  staen  de  rnueren”  (52)

E. H. Willem Jennyn  stichtte  alhier  18  jaargetijden  met  3  lessen  en  cornmendatiën.
Op  17  juli 1672  bezocht  Zijn  Exc.  Franciscus  de  Baillencourt,  Bisschop  van Brugge,  de parochie van  Westkaplle.

De Eerwaarde pastoors Joannes en Guillelmus Jennyn,  hadden  twee  broeders  die ook tot het priesterdom  opklornmen:  Philip  Jennyn,  Kanunniek  regulier  van  St. Augustinus,  in de abdij  van  de  Eeckhoutte,  te Brugge,  en  aldaar  op 16  juli  1670  overleden;  Sebastiaan   Jennyn, Baccalaureus  in de Godheid,  pastoor  van  Hoeke  benoemd  op 10  juli 1643.  Hij  herbouwde er het  pastoreel  huis.  In 1668  werd  hij  pastoor van  Sint – Joris – ten - Distel en  stierf er  in 1679.

1674 - 1687.   E. H. Joannes  Coene,  Baccalaureus  in  Godgeleerdheid,  te Westkapelle,  voor de deur  van de  sacristie,  op  9 mei 1687  begraven.  Eerw. Heer  Jacob  Boudens,  pastoor  van Ramskapelle  werd  als  desservitor  aangesteld.

Een  prachtige  zerk  bedekte  nog  voor  de kerkherstelling  zijn  grafstede.  De gedenksteen  ten dele door  het  heen en weergaan in de  Sacristie,  afgesleten,  staat bij de doopvont.  Wat van  het grafschrift  overblijft,  bevat  een  uitbundige  lofspraak  van  de zeer  waakzarne  herder,  die gedurende de vijftien  jaar van  zijn pastorele  bediening,  uitermate veel  goeds  bewrocht en vooral door zijn  zoetvloeiende  welsprekendheid  zijn  schapen ter  zaligheid  opleidde  (55).

1687 - 1715.   E. H. Dominicus  Gallé,  lid van ‘t  Priestergezelschap:   het  Oratorie.  Op  25 februari  1690  benoemde hem  Zijn   Exc.. Humbert de Proecipiano  tot  Deken der  Christenheid van  Damme,  welke  waardigheid  hij  tot  aan  zijn  afsterven,  op 2 juni 1725,  bekleedde.

Ten  jare  1715  op  15  november,  tekenden  de  gevolmachtigden  van  Holland  en  Oostenrijk  te Antwerpen  het  Barreeltractaat.  Een der bepalingen sloot de parochiën die langs de grenzen lagen, Heist,  Knokke,  Weetkapelle,  Hoeke,  Lapscheure,  Sint – Anna – ter - Muiden,  bij de Protestantse Nederlanden aan.  Daarbij,  zo  Vlaanderens  geschiedschrijver  betuigt:  druiste  dit  verdrag  dat  tot  nu  toe  zijn  weerga niet kende,  tegen alle  gerechtigheid in en verwekte  in  Vlaanderen  een algemene  verslagenheid.  De  pastoors der  bovengenoemde  parochiën,  Deken  Gallé  vooral, bevroedden  zodra  het  gevaar  dat  de godsdienstige  gevoelens  van  hun  kudde  bedreigde,  indien  zij  bij  Holland  ingelijfd  werd.  Zij  namen  tot de  Hogere  Geestelijke en  Burgerlijke Overheid  hun  toevlucht.  Een afvaardiging  bestaande  uit vijf  leden,  aan  wier hoofd de Bisschop van Gent,  Philip vander  Noot optrad,  reisde naar  Wenen om er aan Keizer Karel  VI de  klachten van  het  Vlaamse  volk voor  te dragen.  De onderhandeling  werd  met gewenste  uitslag bekroond. De  gevolmachtigden  vergaderden  te  Den Haag.  Een  decreet aldaar op  22 december 1718 getekend,  bracht  aan  de  strengste  bepalingen van  het  Barreelverdrag  verzachtingen  toe en zette  voorgoed  aan  Vlaanderen de aangeduide  parochiën over,  één  uitgezonderd,  St – Anna – ter - Muiden  (54).

Het Gemeentearchief  van  Westkapelle  bevat een  merkwaardig  document dat  ten verzoeke van  E. H. Pastoor  Gallé,  ten jare  1708  door  Frederik Tants,  gezworen  landmeter  opgemaakt  werd: “De  nieuwe belegherthede vande fondatiën  ende  besetten,  tsij  renten  ofte  landen  competerende den  Aermen  van  Waestcappelle”.

Het Kerkarchief  bevat  insgelijks  een dusdanig  handtoek,  betrekkelijk de  eigendommen van de kerk,  ook door de  tussenkomst van Deken  Gallé  opgesteld.

1715 - 1718.   E. H. Joannes  Baptista  Coulmon.  Hij  stierf  te  Westkapelle  op  29  maart  1718  en werd door  Deken  Gallé aan de voet van het  hoogaltaar  ter  aarde  besteld.  Zijn grafzerk is in de muur van een der  torenpijlers  ingemetst.  Wij vertalen  het latijns opschrift:  Hier rust de Eerw. Heer  Joannes Baptista  Coulmon,  de zeer  waakzame en welbeminde  herder dezer  parochie, voor allen goedhartig en minzaam,. Hij overleed op 29 maart 1718.  Gij die  hier voorbijtreedt,  wens uit ganser  ziel dat de nagedachtenis  van de man  die van  God  en de mensen  bemind  was,  in zegening  blijve en dat  hij de eeuwige ruste  geniete  (55).

1718.   E. H. Marcus Buys.  Hij oefende mogelijks  enige  maanden  het  desservitorschap  uit,  na het afsterven  van  pastoor Coulmon.  In het zelfde jaar  staat  ook  als  desservitor  Pater  Marcus Verougstraete  aangestipt.

1718 – 1726  . E. H. Carolus  Provoost.

1726 - 1756.   E. H.  Jacobus  Sebastianus  Gobhrecht.  Mogelijks  een  familielid  van de  Herder, Maria  Joarna  Gobbrecht,  dochter van  Mattheus  en  Anna Maria  Fracqueur,  18  jaar  oud, werd op  8  juli 1735  in  het O.L.V. - koor  voor ‘s  pastoors  biechtstoel  begraven.

1736 - 1746.   E. H. Julianus  Emmanuël  vanden  Broucke.  Hij was geboren  te  Zarren van Adriaan  en  Joanna van  Dam.  Zijn  opvolger  J.  Bynteyn,  toen  nog desservitor der  parochie, begroef  hem  op 12  oktober  1746  in de kerk,  tussen  het  hoogaltaar  en het  tabernakel.  Zo vermeldt  de  overlijdensakte  door  Pastoor  Bynteyn  ingeschreven.  Wij  besluiten  eruit  dat  alsdan  het Tabernakel,  waar  het  Allerheiligste berustte, van  het  altaar  afgescheiden  stond.         E.. H. vanden  Broucke, toen hij stierf,  had  enkel  de leeftijd van  44 jaar  bereikt.  Hij  stichtte  in de kerk  50  jaarmissen  waarvan de eerste in 1747  gecelebreerd  werd.

Ten  jare 1745  bevrocht  Jan Clauwaert, Brugse  schrijnwerker,  de nog  bestaande  mooi  gebeeld-houwde predikstoel,  ten prijze van  68 ponden  groten.
Na  zes jaren  te Westkapelle het ambt van  onderpastoor  uitgeoefend  te  hebben,  ontving  hij er de herdersstaf.

1746 - 1788.   E. H. Jacobus  Bynteyn.  Gedurende  bijna  42  jaar  bediende  hij  de  parochie.  Hij stierf  te  Westkapelle  de 26 mei  1788,  in de  leeftijd van  75 jaar.  Wij  zochten  vruchteloos naar zijn grafzerk (56).

Luidens een aanmerking die wij op een kerkregister vonden,  maakte E. H. Bynteyn  een handboek op waar  hij de  lotgevallen van zijn  pastoraal  bestuur  aantekende.  Wellicht  bevatte dit document menigvuldige  belangrijke  inlichtingen,  maar,  jammer genoeg,  onze opzoekingen om het weer te vinden,  leidden  tot  geen  resultaat.

In de loop van  het jaar  1783  plafonneerde  men de vijf  beuken  van  de kerk;  zo vermeldt het de kerkrekening  van  1782 - 83.  Voordien  was het gewelf  met  hout  bekleed.  Het werk  werd  aan  J. S.  Sassenbrouck  toevertrouwd  en  kostte  359 p.  groten  10 schellingen  4 penningen groten. Uit diezelfde rekening vernemen wij dat de kerk vanaf  4 juli  tot  12 okt. 1783  des  nachts   be-waakt  werd;  om welke  redenen  staat  niet  aangeduid  (57).

 Door  de  vijf  beuken  verstaan  wij de  midden-,  zuid-  en  noordbeuk  en de twee  armen  van de Kruisbeuk.

Tijdens  het  bestuur van  Pastoor  Bynteyn  vervaardigde  een  Brugse  schrijnwerker,  Pieter de Roo,  een  nieuwe  biechtstoel,  heden nog  in  de kerk  bewaard,  voor  31 ponden  groten;  de Communiebank  in  Lodewijk  XVe stijl,  ten  prijze van  26 p. groten  (58).  Nog  bestaan in de kerk enige  overblijfselen van dit stuk waarvan de  medaillons in  grijskleur  geschilderd  zijn.

Sedert  een  halve eeuw stond er geen onderpastoor  te  Westkapelle. In okt. 1774  zenden de Hoofdman  en de  notabele parochianen  naar Zijn  Excellentie  Joannes  Robertus  Caîmo, Bisschop van  Brugge,  een  smeekschrift om  een  onderpastoor  te  vragen.  Zij  brachten  als beweegreden  bij, dat talrijke parochianen ver van het dorp af  woonden  en dat de  wegen  zich  in slechte  staat  bevonden.  Het  oordeel van de  parochieherder  werd  door de  Geestelijke  Overheid ingeroepen.  De pastoor  schreef onder het  Rekwest de volgende aanmerking: “Den onderschreven Attesteert  waer te zijn  het gonne  de  Supplianten  bij hun  reflectie  declareeren  aengaende de distantien van de  woonsten van de  Kercke,  sonder  nochtans  willen  begrepen  te syn op  vijftig ofte  zestige  roeden,  in materie van  meten  als  synde  geen  landtmeter” en  tekende  J.  Bynteyn, pastor  in  Waestcapelle.  Desniettemin  stond  Zijn Excellentie  op 5 nov. 1774  het  gevraagde  toe (59).

Gedurende de laatste  jaren van zijn  leven zal  de  gezondheid van  E. H. J,  Bynteyn  gekrenkt geweest  zijn,  daar  hij sedert  1780  tot aan zijn  afsterven verscheidene  hulppriesters  had.  Wij geven  ter  nagedachtenis  hun  namen  en  bediening op , naar de  opgave der  kerkregisters: (60)

1780.   Pater  Nicolas  Lebegge,  carmeliet;  Lodewijk Bernard  Vermeulen (a); Laurens  Xaverius  Godderis (b);  Niklaas  Bavay (c).

1781.   Franciscus  J. Bulcke;  Petrus  Rommelaere (d),  coadjutor;  Pater  Augustus  Delmotte, minderbroeder  recollet;  Pater  Blasius  van  Acker,  minderbr. recollet;  J, van de Putte, desservitor in  St – Anna – ter - Muiden.

1782.  J.  van de Putte;  Petrus Josephus Verlinde (e);  Pater  Franc. Dobbelaere,  minderbr. recollet.; P. J.  Verlinde, coadj.

1783.   Franc. Antonius van Maldeghem ( f );  P. J. Verlinde;  C.L. van  Damme,(g) Joannes  Balduinus de Bay.

1784.   Carolus van Damme, coadj.;  Frans de Saedeleer, coadj.;  Carolus van Damme,  desservitor in St – Anna – ter - Muiden;  Pieter  Jacob  Coopman (h);  Renier  Van Nieuwerburgh  (i).

1785.  Fr. de Saedeleer;  C. van Damme;  F.  Lebeke,

1787.   J.B. Lucq,  onderpastoor  in  Westkapelle (j).

Onder  bovengenoemde  hulppriesters  komen er  enige voor  die  gedurende  het  woelig tijdstip der Franse  Omwenteling  vervolging en  lijden te  onderstaan   hadden,  omdat zij de eed  weigerden  te zweren  van trouw  aan de  Schismatieke  Constitutie  van het  jaar  III,  tegen  de  H. Kerk en haar dienaren  gericht. Wij noemen  pater  Nikolaas  Le Begghe,  Johan  Boudewijn de Bay  en  Frans Lebeke  (61).

1788 - 1799.  Klik hier voor het vervolg van het artikel

Westkapelle - Tweede deel: De Kerkelijke Parochie (2)

H. Juliaan Opdedrinck

Rond de poldertorens
1959
03
026-079
Achiel Calus
2015-02-04 09:53:07

Afdrukken E-mail

HoofdpuntenInterresante rubriekenZoekenAndere informatie
Startpagina
Activiteiten
Nieuws
Gastheerschap
Musea in de Zwinregio
Kustmusea
Geschiedenis
Reecz
Publicaties heemkunde
Tijdslijn
Bibliotheek
Europese projecten
Contact
Copyright © 2017  - Zwinstreek.eu - Alle rechten voorbehouden.